05/VBHN-BYT — Văn bản hợp nhất Quyết định Về việc ban hành quy trình kỹ thuật y học cổ truyền

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

QUYẾT ĐỊNH

Về việc ban hành quy trình kỹ thuật y học cổ truyền

BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ

Quyết định số 26/2008/QĐ-BYT ngày 22 tháng 7 năm 2008 về việc ban hành quy trình kỹ thuật y học cổ truyền, có hiệu lực thi hành từ ngày 05 tháng 8 năm 2008, được sửa đổi, bổ sung bởi:

Thông tư số 25/2024/TT-BYT ngày 30 tháng 10 năm 2024 của Bộ Y tế bãi bỏ toàn bộ hoặc một phần một số văn bản quy phạm pháp luật do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành, liên tịch ban hành.

Căn cứ Nghị định số 188/2007/NĐ-CP ngày 27/12/2007 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức Bộ Y tế;

Theo đề nghị của Vụ trưởng Vụ Y Dược cổ truyền - Bộ Y tế,

QUYẾT ĐỊNH:

Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này 76 Quy trình kỹ thuật Y học cổ truyền (Có danh mục kèm theo).

Điều 2. Quy trình kỹ thuật Y học cổ truyền là tài liệu áp dụng cho các cơ sở khám chữa bệnh của nhà nước, tư nhân và các cơ sở khám chữa bệnh có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Điều 3. Quyết định này có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày đăng công báo.

Điều 4. Các ông, bà: Vụ trưởng Vụ Y Dược cổ truyền, Chánh Văn phòng Bộ, Chánh Thanh tra Bộ, Vụ trưởng các Vụ, Cục trưởng các Cục thuộc Bộ Y tế, Giám đốc các bệnh viện, viện có giường bệnh thuộc Bộ Y tế, Giám đốc Sở Y tế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Thủ trưởng y tế ngành chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.

BỘ Y TẾ

Số: /VBHN-BYT

XÁC THỰC VĂN BẢN HỢP NHẤT

Hà Nội, ngày tháng năm 2026

Nơi nhận:

- Như Điều 4;

- Bộ trưởng (để b/c);

- Cổng Thông tin điện tử Chính phủ;

- Bộ Tư pháp (Cục kiểm tra văn bản và quản lý xử lý vi phạm hành chính);

- Cổng Thông tin điện tử Bộ Y tế;

- Cổng Thông tin điện tử Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền;

- Lưu: VT, YDCT, PC.

KT. BỘ TRƯỞNG

THỨ TRƯỞNG THƯỜNG TRỰC

Vũ Mạnh Hà

BỘ Y TẾ

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

QUY TRÌNH SỐ 1

KHÁM BỆNH Y HỌC CỔ TRUYỀN

(Ban hành kèm theo Quyết định số 26 /2008/QĐ-BYT ngày 22/7/2008

của Bộ trưởng Bộ Y tế)

I. ĐẠI CƯƠNG

Cũng như y học hiện đại, khi một bệnh nhân đến điều trị bằng các phương pháp của y học cổ truyền, các thầy thuốc y học cổ truyền cũng phải thứ tự thực hiện các bước như:

1. Thăm khám bệnh nhân: y học cổ truyền gọi là Tứ chẩn.

2. Chẩn đoán bệnh: y học cổ truyền gọi là chẩn đoán Bát Cương, chẩn đoán tạng phủ, chẩn đoán bệnh danh

3. Đề ra phương pháp điều trị: y học cổ truyền gọi là Pháp điều trị.

II. CHỈ ĐỊNH

Tất cả các bệnh nhân khi đến điều trị bằng các phương pháp của y học cổ truyền.

III. CHỐNG CHỈ ĐỊNH.

Những bệnh nhân mắc các bệnh không thuộc diện điều trị bằng các phương pháp của y học cổ truyền.

IV. CHUẨN BỊ:

1. Cán bộ y tế: y, bác sỹ, lương y đã được đào tạo theo quy chế.

2. Phương tiện:

* Bàn, ghế để thầy thuốc và bệnh nhân ngồi, giường để bệnh nhân nằm khi khám.

* Phòng khám cần thoáng, đủ ánh sáng tự nhiên.

3. Người bệnh

* Hồ sơ, bệnh án: Đúng theo mẫu bệnh án kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền.

* Tư thế bệnh nhân khi khám: Ngồi bên phải hoặc bên trái bàn của thầy thuốc

V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH KHÁM BỆNH

Y học cổ truyền gọi là Tứ Chẩn.

Vậy Tứ Chẩn là gì? Tứ Chẩn là bốn phương pháp để khám bệnh của y học cổ truyền gồm: Nhìn (vọng chẩn), nghe ngửi (văn chẩn), hỏi (vấn chẩn), bắt mạch, sờ nắn (thiết chẩn), nhằm thu thập các triệu chứng chủ quan và khách quan của người bệnh.

QUY TRÌNH SỐ 2 (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 3 (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 4 (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 5 (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 6 (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 7 (được bãi bỏ)

QUY TRÌNH SỐ 8

ĐIỆN CHÂM PHỤC HỒI CHỨC NĂNG LIỆT VẬN ĐỘNG DO VIÊM NÃO

1. ĐẠI CƯƠNG

Viêm não là bệnh biểu hiện trên lâm sàng bằng hội chứng nhiễm khuẩn thần kinh, để lại nhiều di chứng nặng nề về thần kinh - tâm thần, có thể dẫn tới tàn phế suốt đời, là gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Theo y học cổ truyền, bệnh viêm não được xếp vào chứng ôn bệnh do nhiệt độc xâm nhập vào cơ thể làm dinh huyết hao kiệt, cân mạch suy tổn, thuỷ hoả bất điều, kinh lạc bế tắc, các khiếu không thông để lại di chứng giảm hoặc mất vận động kèm theo rối loạn tâm trí

Phương pháp điện châm phục hồi chức năng vận động cho người bệnh bị viêm não để họ có thể tự phục vụ bản thân trong sinh hoạt và cuộc sống, ngoài ra có thể tự lao động, giảm bớt khó khăn cho gia đình và xã hội. Ngoài ra điện châm còn có tác dụng phục hồi một số chức năng cơ bản ở người bệnh bị viêm não như không nói được, không nhìn được, suy giảm trí tuệ...

2. CHỈ ĐỊNH

- Người mắc viêm não ở giai đoạn di chứng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Bệnh đang trong giai đoạn cấp, người bệnh chưa tự thở được.

- Còn hôn mê

- Suy tuần hoàn, suy hô hấp.

- Bệnh tim bẩm sinh.

- Sốt cao do bội nhiễm viêm phổi - viêm phế quản.

- Đang rối loạn điện giải do mất nước, ỉa chảy, sốt.

- Có cơn động kinh liên tục điển hình trên lâm sàng.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, Y sỹ, Lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 - 15 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm sấp hoặc nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

-Tư thế nằm ngửa:

+ Bách hội+ Giải khê

+ Thái dương+ Huyết hải

+ Thượng liêm tuyền+ Tam âm giao

+ Ngoại kim tân ngọc dịch+ Trung đô

+ Khúc trì+ Thái xung

+ Hợp cốc+ Túc tam l ý

+ Nội quan+ Thượng cự hư

+ Bát tà+ Địa ngũ hội

- Tư thế nằm sấp:

+ Phong trì+ Trật biên

+ Phong phủ+ Hoàn khiêu

+ Á môn+ Uỷ trung

+ Đại chuỳ+ Thừa sơn

+ Giáp tích C3 -C7, L1 -S5+ Côn lôn

+ Khúc trì+ Dương lăng tuyền

+ Hợp cốc + Thái khê

+ Lao cung+ Thận du

+ Bát tà+ Đại trường du

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí.

- Tư thế nằm ngửa:

Châm tả:

+ Bách hội+ Khúc trì

+ Thái dương+ Hợp cốc

+ Thượng liêm tuyền+ Nội quan

+ Ngoại kim tân ngọc dịch+ Bát tà

+ Giải khê+ Địa ngũ hội

Châm bổ:

+ Huyết hải

+ Tam âm giao xuyên Trung đô

+ Thái xung

+ Túc tam lý xuyên Thượng cự hư

- Tư thế nằm sấp:

Châm tả:

+ Phong trì+ Giáp tích C3 - C7, L1 - S5

+ Phong phủ+ Hợp cốc xuyên Lao cung

+ Á môn+ Trật biên xuyên Hoàn khiêu

+ Đại chuỳ+ Uỷ trung

+ Khúc trì+ Thừa sơn

+ Bát tà+ Côn lôn

Châm bổ:

+ Dương lăng tuyền+ Thận du

+ Thái khê+ Đại trường du

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 25 - 30 lần châm, người bệnh nghỉ 30 ngày để điều trị liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. Day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 9

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ GIẢM THÍNH LỰC

1. ĐẠI CƯƠNG

Giảm thính lực là giảm một phần hoặc mất hoàn toàn chức năng nghe do nhiều nguyên nhân khác nhau như: điếc đột ngột mắc phải, viêm não, u dây thần kinh số VIII, thiểu năng tuần hoàn não, viêm tai giữa, chấn thương sọ não, ngộ độc thuốc... Theo y học cổ truyền, điếc thuộc chứng khí hư, do thận khí hư sinh ra tai điếc (thận khai khiếu tại nhĩ), có thể có trường hợp do hàn tà xâm nhập vào kinh Thiếu dương gây khí bế mà sinh ra điếc.

2. CHỈ ĐỊNH

Giảm hoặc mất thính lực ở mọi lứa tuổi, mọi nguyên nhân.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

+ Người bệnh có chỉ định cấp cứu ngoại khoa

+ Người bệnh đang sốt kéo dài hoặc mất nước, mất máu.

+ Suy tim, loạn nhịp tim.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, Y sỹ, Lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 - 15 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Bách hội - Hậu thính hội- Phong trì

- Uyển cốt- Thính cung- Chi câu

- Nhĩ môn- Tam dương lạc- Ế phong

- Thái khê- Hợp cốc- Thận du

- Điếc I- Điếc II

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Bách hội

+ Phong trì+ Thính cung xuyên Nhĩ môn

+ Ế phong

+ Điếc I+ Điếc II

+ Hậu thính hội

+ Uyển cốt+ Hợp cốc

+ Chi câu xuyên Tam dương lạc

- Châm bổ:

+ Thái khê

+ Thận du

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 25 - 30 lần châm, người bệnh nghỉ 30 ngày để điều trị liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day

QUY TRÌNH SỐ 10

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ MẤT TIẾNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Hiện tượng khàn tiếng hoặc mất hoàn toàn tiếng nói do nhiều nguyên nhân khác nhau như: do điếc nên không nghe được (bẩm sinh) dẫn đến không nói được, do viêm não, chấn thương sọ não, di chứng tai biến mạch máu não hoặc do trúng phong (cảm phong hàn...) gây nên. Theo y học cổ truyền, do bế tắc thanh khiếu (thanh khiếu không thông) mà sinh bệnh (á khẩu)

2. CHỈ ĐỊNH

Khàn tiếng hoặc mất tiếng, không nói được do nhiều nguyên nhân khác nhau, ở mọi lứa tuổi

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

+ Người bệnh có chỉ định cấp cứu ngoại khoa.

+ Người bệnh đang bị sốt kéo dài hoặc mất nước, mất máu.

+ Suy tim, loạn nhịp tim.

+ K thanh quản hoặc lao thanh quản.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, Y sỹ, Lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Nội quan- Ngoại ngọc dịch - Thiên đột

- Amiđan- Á môn- Phong phủ

- Thượng liêm tuyền- Hợp cốc- Ngoại kim tân

- Tam âm giao

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Nội quan+ Thiên đột+ Á môn

+ Thượng liêm tuyền+ Ngoại kim tân+ Ngoại ngọc dịch

+ Amiđan+ Phong phủ+ Hợp cốc

- Châm bổ:

+ Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 25 - 30 lần châm, người bệnh nghỉ 30 ngày để điều trị liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 11

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ GIẢM THỊ LỰC

1. ĐẠI CƯƠNG

Là hiện tượng giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng nhìn do nhiều nguyên nhân như sang chấn tại mắt, chấn thương sọ não, viêm não, áp xe não, u não, viêm thị thần kinh nguyên phát, thiểu năng tuần hoàn não, chảy máu não....

- Theo y học cổ truyền: bệnh thuộc các kinh Can, Thận vì Can khí, Thận khí điều hoà thì nhĩ mục thông minh

2. CHỈ ĐỊNH: Giảm hoặc mất thị lực ở mọi lứa tuổi, mọi nguyên nhân.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

+ Người bệnh có chỉ định cấp cứu ngoại khoa.

+ Người bệnh đang bị sốt kéo dài hoặc mất nước, mất máu.

+ Suy tim, loạn nhịp tim.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, Y sỹ, Lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Bách hội- Toản trúc- Tình minh

- Dương bạch- Ngư yêu- Thái dương

- Đồng tử liêu- Phong trì- Quyền liêu

- Hợp cốc- Hành gian- Thái xung

- Đại chuỳ- Tam dương lạc- Chương môn

- Tam âm giao- Thái khê- Thận du

- Quan nguyên- Thái bạch

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí:

5.2.1.Thực chứng: Châm tả:

+ Bách hội

+ Phong trì+ Hợp cốc

+ Toản trúc xuyên Tình minh

+ Hành gian+ Thái xung

+ Dương bạch xuyên Ngư yêu

+ Đại chuỳ+ Tam dương lạc

+ Thái dương xuyên Đồng tử liêu

+ Quyền liêu xuyên lên mắt

5.2.2. Hư chứng: Ngoài các huyệt như thực chứng, châm bổ các huyệt sau:

- Can hư: Bổ Thái xung, Chương môn, Tam âm giao

- Thận hư: Bổ Thái khê, Thận du, Quan nguyên

- Tỳ hư: Bổ Thái bạch, Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 25 - 30 lần châm, người bệnh nghỉ 30 ngày để điều trị liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day

QUY TRÌNH SỐ 12

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ TẮC TIA SỮA

1. ĐẠI CƯƠNG

Tắc tia sữa là hiện tượng bà mẹ đang trong thời kỳ cho con bú bầu vú bị tắc tia sữa, sữa không xuống được khi cho con bú gây áp xe vú nếu không được điều trị kịp thời. Theo y học cổ truyền, tắc tia sữa hay còn gọi là nhũ ung hay nhũ phòng (chứng bệnh sinh ra ở vú). Nguyên nhân do can uất và vị nhiệt - có thể do bầu vú không giữ được sạch hoặc mẹ sữa nhiều con bú ít nên dẫn tới sữa bị tắc, không ra ngoài được, không thông dẫn đến bế tắc kinh khí.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh đang trong thời kì cho con bú, vú bị sưng đau, sữa không xuống được.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

+ Có chỉ định mổ áp xe vú do sữa đã bị tắc quá lâu.

+ Người bệnh đang bị mất nước, mất máu.

+ Suy tim, loạn nhịp tim.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, Y sỹ, Lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

+ Kiên tỉnh+ Nhũ căn+ Xích trạch

+ Thái xung+ Hợp cốc+ Túc tam lý

+ Chiên trung+ Tam âm giao+ Can du

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí:

- Châm tả:

+ Kiên tỉnh+ Nhũ căn

+ Xích trạch+ Thái xung

+ Hợp cốc+ Túc tam lý

+ Chiên trung

- Châm bổ:

+ Tam âm giao+ Can du

- Chú ý: Không nên châm vào núm vú

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày hai lần, châm đến khi thông sữa thì nghỉ châm.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day

QUY TRÌNH SỐ 13

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ BÉO PHÌ

1. ĐẠI CƯƠNG

- Theo Y học hiện đại: Béo phì là tình trạng cơ thể tích trữ quá nhiều lượng mỡ làm ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ.

BMI =

Cân nặng

Chiều cao2

- Nếu BMI thuộc khoảng từ 20 - 25: bình thường

- Nếu BMI > 25: thừa cân

- Nếu BMI > 30: Béo phì

+ Từ 30 – 34,99: Béo phì độ I

+ Từ 35 – 39,9: Béo phì độ II

+ > 40: Béo phì độ III

- Theo Y học cổ truyền: Béo phì là tình trạng trệ khí liên quan đến chứng đàm ẩm.

- Mục đích của châm cứu là giảm cân, đưa chỉ số BMI dần về giới hạn bình thường.

2. CHỈ ĐỊNH

Các trường hợp thừa cân, béo phì do chế độ ăn uống, sinh hoạt

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Béo phì, thừa cân do các bệnh nội tiết: Thiểu năng tuyến giáp, to cực chi, Cushing

- Béo phì sau dùng một số thuốc (corticoid, thuốc điều trị tâm thần, thuốc ngừa thai)

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 10 - 15 - 20cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm ngửa

5. Các bước tiến hành

5.1. Phác đồ huyệt

- Huyết hải- Thiên khu- Âm liêm

- Thuỷ đạo- Âm lăng tuyền- Phong long

- Chương môn - Túc tam lý- Đới mạch

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định (châm xuyên huyệt), châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Chương môn xuyên Đới mạch

+ Thiên khu xuyên Thuỷ đạo

+ Phong long xuyên Túc tam lý

- Châm bổ:

+ Huyết hải xuyên Âm liêm,

+ Âm lăng tuyền.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần đến ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị khoảng 60 lần.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Tại chỗ và toàn trạng của người bệnh

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

- Cân nặng

- BMI

- Vòng bụng, vòng mông, vòng đùi

QUY TRÌNH SỐ 14

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ MẤT NGỦ

1. ĐẠI CƯƠNG

- Mất ngủ là tình trạng khó ngủ hay giảm về số lượng hoặc chất lượng giấc ngủ.

- Theo y học cổ truyền: mất ngủ thuộc chứng thất miên do hoạt động không điều hoà của ngũ chí (thần, hồn, phách, ý, trí)

- Mục đích của điều trị mất ngủ là đưa người bệnh vào giấc ngủ dễ hơn, nâng cao số lượng và chất lượng giấc ngủ

2. CHỈ ĐỊNH

- Mất ngủ do tâm căn suy nhược

- Điều trị kết hợp trong các bệnh thuộc thể khác

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh mắc các chứng bệnh ưa chảy máu (không châm cứu được)

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

- Kim châm cứu vô khuẩn loại 10cm: 4 cái, 15cm: 2 cái, 20cm: 4 cái

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Người bệnh ở tư thế nằm

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Thần môn

- Gian sử- Nội quan- Khúc trì

- Hợp cốc

- Thái xung- Giải khê- Thiên khu

- Tam âm giao

- Thái bạch- Âm lăng tuyền- Thái khê

- Trung quản

- Khâu khư- Túc tam lý- Hành gian

- Trung đô

- Thiên khu - Chương môn- Quan nguyên

- Kinh môn

- Thận du - Đại chùy- Bách hội

- Thái dương

- Phong trì- Đồng tử liêu

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt theo hướng tả hay bổ, châm phải đạt đắc khí.

- Do tâm âm hư, châm bổ:

+ Thần môn+ Nội quan

+ Gian sử+ Thái xung

- Do tâm dương vượng, châm tả:

+ Thần môn+ Giải khê

+ Gian sử+ Thiên khu

+ Nội quan+ Hợp cốc

- Do Tâm Tỳ khuy tổn:

Châm bổ:

+ Thần môn+ Nội quan

+ Tam âm giao+ Thái bạch

+ Âm lăng tuyền+ Chương môn

+ Thái xung

Châm tả:

+ Trung quản+ Thái dương

+ Thiên khu

- Do Tâm Thận bất giao:

Châm bổ:

+ Thái khê+ Thận du

+ Quan nguyên.

Châm tả:

+ Thần môn+ Nội quan

+ Thái dương.

- Do Can huyết hư tổn, châm bổ:

+ Thái khê+ Chương môn

+ Trung đô+ Tam âm giao

+ Thái xung+ Nội quan

+ Túc tam lý.

- Do Can khí thiên thịnh, châm tả:

+ Hành gian+ Bách hội

+ Phong trì+ Khâu khư

+ Khúc trì+ Đồng tử liêu

+ Thiên khu+ Đại chùy

+ Chương môn+ Kinh môn.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 2 - 4 tuần tuỳ theo mức độ và diễn biến của bệnh.

6.THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng, các triệu chứng kèm theo nếu có.

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 15

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU ĐẦU

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau đầu là một trong những chứng bệnh thường gặp có phạm vi rộng ở nhiều chuyên khoa: nội, tai mũi họng, răng hàm mặt, chú ý tới các bệnh u não, áp xe não, dị dạng mạch não, viêm nhiễm ở hệ thần kinh.

- Theo y học cổ truyền, đau đầu thuộc chứng đầu thống, nằm trong chứng tâm căn suy nhược do cảm phải ngoại tà hoặc rối loạn công năng hoạt động của các tạng phủ.

2. CHỈ ĐỊNH

- Đau đầu chưa rõ nguyên nhân

- Đau đầu đã rõ nguyên nhân có chỉ định kết hợp điện châm.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Đau đầu do khối u (có kèm hội chứng tăng áp lực nội sọ).

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm vô khuẩn loại 6cm, dùng riêng từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70º.

4.3. Người bệnh.

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Bách hội- Tứ thần thông- Phong trì

- Thái dương- Thượng tinh- Hợp cốc

- Quan nguyên- Khí hải- Đản trung

- Túc tam lý- Cách du- Can du

- Huyết hải- Tam âm giao- Khúc trì

- Đại chuỳ- Phong long- Liệt khuyết

- Phong phủ- Phế du- Thái uyên

- Xích trạch- Hành gian- Nhân nghinh

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Bách hội+ Tứ thần thông

+ Phong trì+ Thái dương

+ Thượng tinh+ Hợp cốc

- Nếu do khí hư, châm bổ thêm các huyệt:

+ Quan nguyên+ Khí hải

+ Đản trung+ Túc tam lý.

- Nếu do huyết hư, châm bổ thêm các huyệt:

+ Cách du+ Can du

+ Huyết hải+ Tam âm giao

- Nếu do nhiệt hoả, châm tả thêm các huyệt:

+ Khúc trì+ Đại chuỳ

- Nếu do đàm thấp, châm tả thêm các huyệt:

+ Phong long+ Liệt khuyết

Châm bổ: + Tam âm giao

+ Túc tam lý

- Nếu do cảm mạo phong hàn, châm tả thêm các huyệt: Phong phủ, Liệt khuyết và châm bổ Phế du, Thái Uyên.

- Nếu do cảm mạo phong nhiệt châm tả thêm các huyệt:

+ Phong phủ+ Trung phủ

+ Xích trạch.

- Nếu do huyết áp cao châm tả thêm các huyệt:

+ Khúc trì

+ Hành gian

+ Châm bình bổ bình tả Túc tam lý.

- Nếu do huyết áp thấp châm bổ thêm các huyệt:

+ Nhân nghinh+ Khí hải

+ Quan nguyên

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: 3 - 40 Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần đến ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm một ngày một lần, điều trị triệu chứng kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh nhân ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1.Theo dõi: Theo dõi toàn trạng, triệu chứng đau và các triệu chứng kèm theo của người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 16

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ HEN XUYỄN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Hen phế quản là một bệnh mà niêm mạc phế quản tăng nhạy cảm với những chất kích thích khác nhau, biểu hiện bằng tắc nghẽn phế quản ngày càng tăng sinh ra khó thở mà người ta gọi là cơn hen.

- Theo y học cổ truyền: Hen phế quản là phạm vi của chứng hão suyễn, đàm ẩm là một bệnh thường xảy ra ở những người có cơ địa dị ứng.

- Mục đích của điều trị để Cắt cơn hen phế quản khi có cơn và phòng ngừa cơn hen phế quản.

2. CHỈ ĐỊNH

- Châm ở thời kỳ tiền cơn để ngăn chặn cơn hen.

- Châm trong khi lên cơn hen để cắt cơn hen.

- Châm ở thời kỳ hòa hoãn (ngoài cơn) để nâng cao chính khí của cơ thể, điều hòa khí huyết để góp phần điều trị bệnh căn.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Phù phổi cấp, hen tim, tràn khí màng phổi.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm 4 - 10 cm đã vô khuẩn, bệnh nhân được sử dụng kim riêng.

- Khay men, bông, cồn 70, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tùy theo tình trạng của bệnh mà người bệnh có thể nằm sấp, ngửa, hoặc ngồi ở tư thế fowller.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt vị

+ Quan nguyên+ Khí hải

+ Túc tam lý+ Phế du

+ Thận du+ Thiên đột Khí xá

+ Chiên trung + Định suyễn

+ Thiên đột+ Khí xá

+ Hợp cốc+ Liệt khuyết.

+ Trung phủ+ Khí xá

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt theo hướng bổ, tả đã định, châm phải đạt đắc khí.

* Trong cơn hen

- Chứng hư hàn, châm bổ các huyệt:

+ Quan nguyên+ Khí hải

+ Túc tam lý+ Phế du

+ Thận du+ Thiên đột (hoặc Khí xá)

+ Chiên trung + Hoặc cứu các huyệt nói trên.

- Chứng thực nhiệt, châm tả các huyệt:

+ Định suyễn+ Thiên đột

+ Khí xá+ Hợp cốc

+ Liệt khuyết.

* Để điều trị cắt cơn, châm tả các huyệt:

+ Thiên đột+ Khí xá

+ Trung phủ+ Định suyễn

+ Hợp cốc.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.6. Liệu trình: Nhiều lần trong ngày khi thấy cơn khó thở xuất hiện. Châm từ 2 - 6 tuần tuỳ theo mức độ bệnh.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng và sự diễn biến của cơn khó thở (cường độ, tính chất, số cơn khó thở trong ngày).

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 17

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ BƯỚU CỔ ĐƠN THUẦN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Bướu cổ đơn thuần là bệnh phì đại tuyến giáp mà không có kèm theo cường hay suy giảm chức năng của tuyến.

- Theo y học cổ truyền, bệnh sinh ra do tình chí uất kết hoặc do đàm thấp ngưng tụ ở tỳ, vị.

- Mục đích của điều trị là làm nhỏ dần bướu, làm chậm quá trình phát triển của bướu.

2. CHỈ ĐỊNH

Bướu cổ giai đoạn I, II, chưa có biểu hiện chèn ép gây trở ngại đến hô hấp và các tổ chức lân cận.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Bướu cổ quá lớn (độ III, IV) gây chèn ép, ảnh hưởng đến chức năng hô hấp.

- Bướu cổ ở những người có rối loạn về máu chảy, máu đông

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim mãng châm đã vô khuẩn, loại 20cm: 6cái, 15cm: 6cái, 10cm: 10cái, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Hợp cốc- Phù đột

- Nhân nghinh- Thủy đột

- Thiên đột- Nội quan

- A thị huyệt

5.2. Thủ thuật

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Hợp cốc+ Phù đột

+ Nhân nghinh+ Thủy đột

+ Thiên đột+ Nội quan

+ Hoặc có thể dùng kim châm xung quanh bướu theo A thị huyệt và châm thẳng vào giữa bướu

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 14 - 28 lần tuỳ mức độ bệnh.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng, độ to nhỏ của bướu.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, mạch nhanh, đáp ứng chậm. Xử trí: rút kim ngay, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, nằm nghỉ tại chỗ. Theo dõi mạch, huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 18

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ SONG THỊ

1. ĐẠI CƯƠNG

Song thị là nhìn vật thấy nhoè không rõ, vật có hai hình song song chen nhau.

2. CHỈ ĐỊNH

- Song thị cơ năng do rối loạn vận mạch ở thị giác.

- Song thị do lác.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Song thị do bệnh lý của gai thị.

- Song thị do bệnh lý của dây thần kinh thị giác (lao, u não).

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 8cm, được dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh có thể ngồi hoặc nằm.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Phong trì - Đồng tử liêu

- Dương bạch - Quyền liêu

- Ngư yêu - Hợp cốc

- Toản trúc - Túc tam lý

- Tình minh - Thái khê

- Thái dương

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí:

- Châm tả:

+ Phong trì bên đối diện với bên bị bệnh, châm hướng về bên mắt bị bệnh.

+ Dương bạch xuyên Ngư yêu

+ Toản trúc xuyên Tình minh

+ Thái dương xuyên Đồng tử liêu

+ Quyền liêu châm hướng lên mắt

+ Hợp cốc

- Châm bổ các huyệt ở hai bên:

+ Túc tam lý

+ Thái khê

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần châm, tùy theo mức độ tiến triển của bệnh có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 19

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ NÔN

1. ĐẠI CƯƠNG

Điện châm các huyệt vị theo phác đồ được chẩn đoán theo lý luận y học cổ truyền để điều trị cắt cơn nôn hoặc giảm nôn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nôn do ăn phải thức ăn lạnh.

- Nôn do uống các chất kích thích như rượu, bia.

- Nôn do rối loạn vận mạch ở não.

- Nôn cơ năng (sau phẫu thuật dạ dày…).

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Nôn do u não, tăng áp lực nội sọ.

- Nôn do u thượng vị.

- Nôn do ung thư dạ dày hoặc ung thư di căn vào dạ dày.

- Nôn do ngộ độc thức ăn.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm vô khuẩn, loại 6cm - 8cm, được dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế ngườibệnh nàm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Thủy đột

- Thái dương - Khí xá

- Đồng tử liêu

- Đản trung- Nội quan

- Thiên đột

- Thần môn- Lương môn

- Cưu vĩ

- Trung quản- Túc tam lý

- Tam âm giao

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí:

- Châm tả:

+ Thủy đột xuyên Khí xá

+ Đản trung

+ Thái dương xuyên Đồng tử liêu

+ Nội quan

+ Thần môn

+ Lương môn

+ Cưu vĩ

+ Trung quản

- Châm bình bổ bình tả huyệt Túc tam lý

- Châm bổ huyệt Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 5 - 7 ngày, tùy theo mức độ bệnh có thể kéo dài thêm 1 - 2 liệu trình.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 20

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ NẤC

1. ĐẠI CƯƠNG

Điện châm các huyệt vị theo phác đồ nhằm cắt cơn nấc và hết nấc.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nấc do uất ức, căng thẳng thần kinh.

- Nấc do ăn uống.

- Nấc do lạnh.

- Nấc sau phẫu thuật ổ bụng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Nấc do khối u chèn ép

- Nấc do ung thư di căn dạ dày.

- Nấc do hẹp môn vị (bệnh loét dạ dày hành tá tràng có chỉ định ngoại khoa).

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 8 - 10cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định

- Tư thế bệnh nhân nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Phong trì

- Lương môn- Bách hội

- Thiên khu

- Thượng tinh- Chương môn

- Thái dương

- Đới mạch- Đồng tử liêu

- Nội quan

- Thủy đột- Túc tam lý

- Khí xá

- Tam âm giao

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí:

- Châm tả:

+ Phong trì + Bách hội

+ Thượng tinh + Thái dương xuyên Đồng tử liêu

+ Lương môn + Thủy đột xuyên Khí xá

+ Thiên khu + Chương môn xuyên Đới mạch

+ Nội quan

- Châm bổ:

+ Túc tam lý + Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị:

Từ 5 - 7 ngày tùy theo mức độ bệnh có thể kéo dài thêm thời gian.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.1. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy điện châm, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, uống nước chè đường nóng, cho người bệnh nằm nghỉ tại chỗ. day bấm các huyệt: Thái dương, Nội quan. Theo dõi sát mạch, huyết áp

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 21

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ SỤP MI

1. ĐẠI CƯƠNG:

Điện châm các huyệt vị theo phác đồ nhằm nâng cơ mi và hết sụp mi.

2. CHỈ ĐỊNH:

- Sụp mi cơ năng.

- Sụp mi do nhược cơ (sáng thì sụp mi, chiều đỡ hơn).

- Sụp mi do chấn thương.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH:

- Sụp mi do u não đã được xác định qua thăm khám và chẩn đoán hình ảnh.

- Sụp mi bẩm sinh.

4. CHUẨN BỊ:

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 8cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh:

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm ngửa

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Toản trúc

- Quyền liêu- Ngư yêu

- Hợp cốc

- Dương bạch- Túc tam lý

- Thái dương

- Đồng tử liêu- Tam âm giao

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ tới huyệt, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Toản trúc xuyên Đồng tử liêu

+ Ngư yêu xuyên Dương bạch

+ Thái dương xuyên Đồng tử liêu

+ Quyền liêu hướng lên mắt

+ Hợp cốc

- Châm bổ:

+ Túc tam lý

+ Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng người bệnh chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm ngày một lần, một liệu trình từ 10 - 15 lần châm, tuỳ theo mức độ tiến triển của bệnh có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 22

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ HỖ TRỢ CAI NGHIỆN MA TUÝ

1. ĐẠI CƯƠNG

Điện châm giúp bệnh nhân từ bỏ ma túy và cai nghiện ma túy để tái hòa nhập với cộng đồng.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh nghiện ma tuý (heroin, thuốc phiện, morphin… bằng các phương thức hút, hít, chích), quyết tâm tự nguyện cai và chấp nhận điều trị hỗ trợ cai nghiện bằng phương pháp điện châm.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có thời gian chảy máu kéo dài

- Bệnh tâm thần phân liệt

- Các bệnh nhiễm khuẩn cấp tính nặng

- Suy tim nặng (độ III, IV)

- Phù do suy dinh dưỡng

- Suy gan, suy thận

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sỹ, lương y có chứng nhận đã được bồi dưỡng, tập huấn về châm cứu, điện châm điều trị hỗ trợ cai nghiện ma tuý.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn loại 6 - 8 - 10 cm, kim dùng một lần, mỗi bệnh nhân cần 200 - 400 kim châm cứu cho 1 liệu trình điều trị.

- Khay, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án theo qui định:

+ Nếu ở cơ sở khám chữa bệnh: sử dụng mẫu bệnh án chung do Bộ Y tế ban hành

+ Nếu ở cơ sở cai nghiện ma tuý hoặc cai nghiện ma tuý tại cộng đồng: sử dụng mẫu BYT - BCA ngày 24 tháng 01 năm 2003 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ y tế, Bộ công an hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 56/2002/NĐ - CP ngày 15/5/2002 của Chính phủ về tổ chức cai nghiện ma tuý tại gia đình và cộng đồng.

- Người bệnh được giải thích rõ ràng về phương pháp điện châm điều trị hỗ trợ cai nghiện ma tuý và những yêu cầu thực hiện trong quá trình điều trị để phối hợp tốt với thầy thuốc.

- Mỗi người bệnh cần có một buồng riêng trong quá trình điều trị cắt cơn.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Chọn thời điểm điện châm: điện châm trước khi người bệnh có trạng thái tiền cơn 15 - 20 phút (để cắt cơn)

5.2. Phác đồ huyệt:

* Hội chứng Can - Đởm

- Triệu chứng: Người bệnh thèm ma tuý, hay cáu gắt, bứt rứt khó chịu, đau đầu, mất ngủ, lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng dày, tiểu tiện vàng, khát nước.

- Mạch: Huyền, sác

- Phép điều trị: bình can, giáng hoả, thông kinh hoạt lạc

- Thủ pháp - huyệt vị:

Châm tả: Hành gian, Phong trì, Thái dương

Châm bổ: Thái khê, Thận du

* Hội chứng Tỳ – Vị

- Triệu chứng: Người bệnh thèm ma tuý, tăng tiết nước dãi, đau bụng đi ngoài (có khi đi ngoài ra máu) nôn hoặc nôn ra máu, miệng đắng hoặc chân tay mỏi nhức, ngáp, chảy nước mắt nhiều, chất lưỡi nhạt, rêu lưỡi mỏng.

- Mạch: Hư nhược

- Phép điều trị: Kiện tỳ, hoà vị

- Thủ pháp - Huyệt vị:

Châm tả: Hợp cốc, Thiên khu, Trung quản, Nội quan

Châm bổ: Tam âm giao, Túc tam lý

* Hội chứng Tâm - Tâm bào - Tiểu trường - Tam tiêu

- Triệu chứng: người bệnh thèm ma tuý, đau bụng, tức ngực, hồi hộp, tim đập nhanh, bồn chồn, gai gai rét, khó ngủ, lưỡi đỏ, rêu lưỡi dày.

- Mạch: Hồng, sác.

- Phép điều trị: Thanh tâm, an thần.

- Thủ pháp - Huyệt vị:

Châm tả: Hợp cốc, Nội quan, Khúc trì.

Châm bổ: Thái Khê hoặc Thần Môn, Quan nguyên, Khí hải

*. Hội chứng Thận - Bàng quang

- Triệu chứng: Người bệnh thèm ma tuý, đau lưng, mỏi xương khớp, nhức trong ống chân, trong cột sống (có dị cảm), dị mộng tinh, liệt dương (nam dương) khí hư, rối loạn kinh nguyệt, vô kinh (nữ giới), chất lưỡi nhạt, rêu trắng mỏng.

- Mạch: Trầm, nhược

- Phép điều trị: Bổ Thận, chỉ thống

- Thủ pháp - Huyệt vị:

Châm tả: Giáp tích L2 - L3 (Thận tích), Khúc trì, Thứ liêu

Châm bổ: Thận du, Tam âm giao

* Hội chứng Phế - Đại trường

- Triệu chứng: Người bệnh thèm ma tuý, khó thở, tức ngực, bứt rứt, cảm giác nghẹt ở cổ, đau bụng, đại tiện táo; chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng dày, nứt nẻ.

- Mạch: Thực, sác

- Phép điều trị: Thanh nhiệt, tuyên phế khí, thông kinh hoạt lạc

- Thủ pháp - Huyệt vị:

Châm tả: Hợp cốc, Khúc trì, Khí xá, Quyền liêu xuyên Nghinh hương.

Châm bổ: Xích trạch, Túc tam lý

5.3. Tư thế người bệnh: người bệnh nằm tư thế thuận lợi cho vị trí các huyệt được điện châm

5.4. Thủ thuật:

- Sát khuẩn vùng huyệt

- Châm kim và kích thích huyệt theo từng thể bệnh theo phác đồ huyệt. Kim châm chỉ dùng một lần, sau khi châm huỷ đi.

5.5. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: từ 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.6. Thời gian và liệu trình

- Thời gian điều trị trung bình là 7 ngày

- Số lần điện châm trong 3 ngày đầu phụ thuộc vào số lần xuất hiện trạng thái tiền cơn của người bệnh. Từ ngày thứ 4 trở đi chỉ điện châm mỗi ngày 3 lần (sáng, trưa, chiều)

- Điều trị duy trì: để duy trì hiệu quả điều trị thì phải điện châm tiếp tục 2 đến 3 tháng, mỗi tuần 3 lần; và có thể lâu hơn tuỳ theo tình trạng bệnh lý của người bệnh.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

- Toàn trạng bệnh nhân.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 23

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU QUANH KHỚP VAI

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau quanh khớp vai do bệnh lý của dây chằng, bao khớp vai.

- Đau quanh khớp vai thuộc chứng tý của y học cổ truyền, bệnh thường do phong, hàn, thấp gây ra.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh được chẩn đoán đau quanh khớp vai.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Các trường hợp đau quanh khớp vai có kèm theo nhiễm trùng tại chỗ.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 10 - 15cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người có thể ngồi hoặc nằm.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Kiên tỉnh- Kiên ngung

- Kiên trinh- Tý nhu

- Thiên tuyền- Khúc trì.

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm tả và phải đạt đắc khí:

Châm tả:

- Kiên ngung xuyên Tý nhu hoặc từ huyệt Kiên ngung xuyên Khúc trì.

- Kiên trinh

- Thiên tuyền

- Kiên tỉnh hướng tới mỏm vai.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần châm, có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Nếu có biểu hiện hạn chế vận động khớp vai nên kết hợp với xoa bóp bấm huyệt, hoặc các phương pháp phục hồi chức năng khác, để khôi phục lại các động tác vận động của khớp vai.

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 24

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU LƯNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau lưng là một chứng bệnh do nhiều nguyên nhân.

- Nguyên nhân do cảm nhiễm phải hàn thấp, bị ngã, do mang vác nặng, sai tư thế (gây đau lưng cấp) hoặc do thận hư (gây đau lưng mạn).

Mục đích của châm cứu làm cho người hết đau, trở lại sinh hoạt bình thường.

2. CHỈ ĐỊNH

Đau lưng do hàn thấp, do thận hư, do ứ huyết.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đau lưng do lao cột sống hoặc do các khối u chèn ép.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế

Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn loại: 6 - 10 - 15cm, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm sấp.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

+ Đau lưng thể hàn thấp:

- Thận du

- Dương lăng tuyền

- Yêu dương quan

- Côn lôn

- Thứ liêu

- Ủy trung

- Hoàn khiêu

+ Nếu đau vùng bả vai:

- Giáp tích D1, D3

- Kiên ngoại du

- Kiên tỉnh

- Kiên trung du

- Kiên liêu

+ Đau lưng thể thận hư:

- Thận du

- Ủy trung

- Mệnh môn

- Nếu thận dương hư thêm: Chí thất, Quan nguyên.

+ Đau lưng thể ứ huyết:

- A thị huyệt

- Thứ liêu

- Trật biên

- Ủy trung

- Hoàn khiêu

- Cách du

- Yêu dương quan

- Dương lăng tuyền

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, đạt đắc khí.

+ Đau lưng thể hàn thấp, thể thận hư: Châm bổ các huyệt trên kết hợp với cứu.

Nếu đau vùng bả vai châm tả các huyệt: Giáp tích D1 - D3, Kiên tỉnh, Kiên liêu, Kiên ngoại du, Kiên trung du.

+ Đau lưng thể ứ huyết: Châm tả mạnh huyệt Trật biên xuyên Hoàn khiêu, A thị huyệt, Yêu dương quan, Thứ liêu, ủy trung, Dương lăng tuyền.

Kết hợp với xoa bóp ấn, day, lăn trên vùng đau.

+ Nếu đau dọc cột sống: Châm tả mạnh với kim dài xuyên trên các huyệt Giáp tích tương ứng với vùng đau.

Kết hợp châm rồi cứu các huyệt: Đại chùy, Phong phủ, Tích trung, Yêu du, Thận du.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần châm, có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Theo dõi sự tiến triển của người bệnh, nếu sau một liệu trình mà không có chuyển biến rõ, cần phải xác định nguyên nhân do đâu, để có hướng điều trị thích hợp tiếp theo, trường hợp do thoát vị đĩa đệm cần phải kết hợp với kéo dãn cột sống hoặc phải phẫu thuật.

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 25

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU THẦN KINH TỌA

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau thần kinh tọa là một chứng bệnh do nhiều nguyên nhân cơ năng và thực thể gây ra như: do lạnh, thoát vị đĩa đệm, viêm nhiễm, khối u chèn ép...

- Theo y học cổ truyền đau thần kinh tọa được miêu tả trong phạm vi chứng tý, nguyên nhân thường do phong, hàn, thấp, nhiệt xâm phạm vào kinh Bàng quang và kinh Đởm gây ra.

2. CHỈ ĐỊNH

Đau thần kinh tọa do phong hàn thấp, do thoái hóa cột sống.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đau thần kinh tọa kèm theo nhiễm trùng tại chỗ.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 10 - 15cm, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh:

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm sấp hoặc nằm nghiêng, chống đau cho người bệnh.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Giáp tích L3, L5, S1

- Đại trường du

- Thứ liêu

- Trật biên

- Hoàn khiêu

- Thừa phù

- Ủy trung

- Thừa sơn

- Côn lôn

- Dương lăng tuyền.

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Đại trường du

+ Thừa sơn

+ Thứ liêu

+ Côn lôn.

+ Ủy trung

+ Giáp tích L3 -S1

+ Trật biên xuyên tới huyệt Hoàn khiêu hoặc xuyên tới huyệt Thừa phù

+ Dương lăng tuyền xuyên tới huyệt Dương giao.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần, có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

Theo dõi tại chỗ và toàn thân

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 26

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ CHẮP, LẸO

1. ĐẠI CƯƠNG

- Chắp là nhiễm trùng sụn mi, lẹo là nhiễm trùng tuyến bờ mi, bệnh hay tái phát.

- Theo Y học cổ truyền: Phong và nhiệt tác động lẫn nhau tổn hại ở vùng mi mắt gây nên lẹo, hoặc nhiệt độc của hai kinh Đại trường và kinh Vị bốc lên mi mắt gây chắp.

- Mục đích của châm nhằm thanh nhiệt tiêu viêm vùng mi mắt, làm khỏi bệnh.

2. CHỈ ĐỊNH

Bệnh mới mắc, còn trong giai đoạn viêm chưa có mủ.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Chắp lẹo đã có nhân xơ hoặc có mủ.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6cm, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh:

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Bên mắt bệnh:

+ Tình minh + Toản trúc

+ Thừa khấp+ Đồng tử liêu

+ Dương bạch

- Phế du (2 bên)

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, đạt đắc khí. Châm tả các huyệt đã nêu ở trên.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm một ngày một lần, mỗi liệu trình từ 3 đến 7 lần.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi

Theo dõi tại chỗ và toàn thân

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 27

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐÁI DẦM

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đái dầm là bệnh khi ngủ đái mà không biết, bệnh thường gặp ở trẻ em.

- Nguyên nhân chủ yếu do khí hóa của Thận và Tam tiêu suy yếu, khí âm dương ở hạ tiêu mất thăng bằng, làm cho co bóp của bàng quang bị rối loạn gây nên.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh trên 3 tuổi vẫn còn đái dầm và không có nguyên nhân thực thể khác.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đái dầm do những nguyên nhân thực thể.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8cm, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người nằm nghiêng.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt:

- Bách hội- Đại chùy

- Nội quan- Quan nguyên

- Tử cung- Lan môn

- Tam âm giao- Nhiên cốc

- Thận du

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Bách hội

+ Đại chùy

+ Nội quan

+ Tử cung hướng mũi kim về phía huyệt Khúc cốt.

- Châm bổ:

+ Quan nguyên

+ Nhiên cốc

+ Lan môn

+ Thận du

+ Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị 10 ngày, có thể tiến hành 2 - 3 liệu trình liên tục.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi:

- Theo dõi tại chỗ và toàn thân

- Theo dõi số lần đái dầm một đêm, để đánh giá kết quả điều trị.

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 28

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ LIỆT RUỘT CƠ NĂNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Liệt ruột là tình trạng giảm hoặc mất nhu động ruột do nhiều nguyên nhân.

- Mục đích châm nhằm khôi phục lại nhu động bình thường của ruột.

2. CHỈ ĐỊNH

Liệt ruột cơ năng do: phẫu thuật vùng bụng, sau sang chấn tủy sống…

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Liệt ruột có chỉ định ngoại khoa.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 10cm, dùng riêng cho từng người.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Hợp cốc- Chi câu

- Trung quản- Thiên khu

- Đới mạch- Túc tam lý

- Tam âm giao- Khí hải

- Đại trường du- Thứ liêu.

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Hợp cốc+ Chi câu

+ Trung quản+ Thiên khu

+ Đại trường du+ Thứ liêu.

+ Đới mạch xuyên Duy đạo

- Châm bổ:

- Tam âm giao- Khí hải

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: Từ 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình điều trị:

Điện châm một ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 2 - 4 lần tùy theo mức độ bệnh.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh, nếu có dấu hiệu tắc ruột cơ học phải mời bác sĩ ngoại khoa hội chẩn để xử trí kịp thời.

6.2. Xử lý tai biến:

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 29

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ LIỆT NỬA NGƯỜI DO TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO

1 ĐẠI CƯƠNG

- Tai biến mạch máu não (TBMMN) là sự xảy ra đột ngột các thiếu sót chức năng thần kinh thường là khu trú hơn lan toả, tồn tại quá 24 giờ hoặc gây tử vong trong 24 giờ. Các khám xét loại trừ nguyên nhân chấn thương.

- Theo Y học cổ truyền: bán thân bất toại thuộc chứng trúng phong.

- Mục đích của quy trình này: Nhằm hướng dẫn cho cán bộ y tế ở các tuyến áp dụng điều trị.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh liệt nửa người, không hôn mê; mạch, huyết áp, nhịp thở ổn định.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh đang hôn mê, các chỉ số mạch, huyết áp, nhịp thở chưa ổn định.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện:

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 20cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, bông, cồn 70, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

- Tư thế nằm ngửa hoặc nằm nghiêng

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

* Chứng thực:

- Bách hội

- Thái dương - Đồng tử liêu

- Phong trì

- Đại chuỳ- Ngoại quan

- Chi câu

- Dương lăng tuyền- Âm lăng tuyền

- Khâu khư

- Hành gian- Trung đô

- Can du

- Đởm du- Thái khê

- Âm cốc

- Tam âm giao- Kỳ môn

- Chương môn

- Túc tam lý - Tam âm giao

- Huyết hải

- Liêm tuyền- Bàng liêm tuyền

- Thượng liêm tuyền

- Ngoại kim tân- Ngoại ngọc dịch

- Á môn

- Quyền liêu - Hạ quan

- Địa thương

- Giáp xa- Thừa tương

- Ế Phong

- Giáp tích C4 -C7- Tích trung

- Kiên tỉnh

- Tý nhu- Kiên trinh

- Cực tuyền

- Khúc trì- Thủ tam lý

- Chi câu

- Ngoại quan- Bát tà

- Giáp tích D12 - L5

- Yêu dương quan- Hoàn khiêu

- Thừa phù

- Trật biên- Ân môn

- Thừa sơn

- Uỷ trung- Côn lôn

- Thượng cự hư

- Giải khê- Khâu khư

- Địa ngũ hội

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

* Chứng thực:

+ Châm tả các huyệt:

- Bách hội

- Thái dương - Đồng tử liêu

- Phong trì

- Đại chuỳ- Ngoại quan

- Chi câu

- Dương lăng tuyền- Âm lăng tuyền

- Khâu khư

- Hành gian- Trung đô

- Can du

- Đởm du

+ Châm bổ các huyệt:

- Thái khê

- Âm cốc- Tam âm giao

* Chứng hư:

- Châm tả các huyệt:

- Bách hội- Phong trì

- Trung đô- Hành gian

- Châm bổ các huyệt:

- Kỳ môn- Chương môn- Túc tam lý

- Tam âm giao- Huyết hải- Thái khê

- Âm cốc

* Huyệt chung cho hai thể:

- Thất ngôn, châm tả các huyệt:

+ Liêm tuyền+ Bàng liêm tuyền

+ Thượng liêm tuyền+ Ngoại kim tân

+ Ngoại ngọc dịch+ Á môn

- Liệt mặt, châm tả các huyệt:

+ Quyền liêu xuyên Hạ quan

+ Địa thương xuyên Giáp xa

+ Thừa tương

+ Ế Phong.

- Liệt tay, châm tả các huyệt:

+ Giáp tích C4 - C7+ Đại chuỳ xuyên Tích trung

+ Kiên tỉnh xuyên Tý nhu+ Kiên trinh xuyên Cực tuyền

+ Khúc trì xuyên Thủ tam lý+ Chi câu xuyên Ngoại quan

+ Bát tà

- Liệt chân, châm tả các huyệt:

+ Giáp tích D12 - L5+ Tích trung xuyên Yêu dương quan

+ Hoàn khiêu xuyên Thừa phù + Trật biên xuyên Hoàn khiêu

+ Ân môn xuyên Thừa phù+ Thừa sơn xuyên Uỷ trung

+ Côn lôn+ Thượng cự hư

+ Giải khê+ Khâu khư

+ Địa ngũ hội

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Ngày châm 1 lần, liệu trình từ 30 - 45 lần châm, tuỳ theo mức độ bệnh, sau đó có thể nhắc lại liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: tắt máy, rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, hoặc để nằm nơi thoáng mát, uống nước đường, nằm nghỉ tại chỗ. Kiểm tra mạch, huyết áp.

- Chảy máu sau khi rút kim: dùng bông vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 30

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ LIỆT HAI CHI DƯỚI

1. ĐẠI CƯƠNG

- Liệt hai chi dưới là biểu hiện giảm hoặc mất khả năng vận động hữu ý hai chân.

- Bệnh thuộc chứng nuy theo Y học cổ truyền

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh liệt hai chi dưới đã qua giai đoạn cấp, hết sốt, không có dấu hiệu viêm nhiễm, ổn định mạch, huyết áp.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh còn trong giai đoạn cấp, còn sốt, các chỉ số mạch, huyết áp chưa ổn định.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện:

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 20cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, bông, cồn 70, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

- Tư thế nằm ngửa hoặc nằm sấp

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Giáp tích tương ứng vùng tổn thương tuỷ sống

- Đại chùy

- Tích trung

- Yêu dương quan- Đại trường du

- Hoàn khiêu

- Thừa phù- Ân môn

- Uỷ trung

- Thừa sơn - Côn lôn

- Hạc đỉnh

- Lương khâu- Phục thỏ

- Thượng cự hư

- Phong long - Dương lăng tuyền

- Giải khê

- Khâu khư- Địa ngũ hội

- Thái khê

- Âm cốc- Tam âm giao

- Huyết hải

- Chương môn- Kỳ môn

- Quan nguyên

- Khí hải- Trật biên

- Tử cung

- Trung cực- Hoành cốt

- Bàng cường

- Cường hậu âm

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huỵệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả các huyệt:

+ Giáp tích tương ứng vùng tổn thương tuỷ sống.

+ Đại trùy xuyên Tích trung

+ Tích trung xuyên Yêu dương quan

+ Đại trường du

+ Hoàn khiêu xuyên Thừa phù

+ Ân môn xuyên Thừa phù

+ Uỷ trung xuyên Ân môn

+ Thừa sơn xuyên Uỷ trung

+ Côn lôn

+ Lương khâu xuyên Phục thỏ

+ Hạc đỉnh

+ Phong long xuyên Dương lăng tuyền

+ Thượng cự hư

+ Giải khê

+ Khâu khư

+ Địa ngũ hội

- Châm bổ các huyệt:

+ Thái khê

+ Âm cốc+ Tam âm giao

+ Huyết hải

+ Chương môn+ Kỳ môn

+ Quan nguyên

+ Khí hải

- Nếu có rối loạn cơ tròn tiểu tiện không tự chủ, châm tả các huyệt:

+ Trật biên

+ Tử cung

+ Trung cực

+ Hoành cốt

- Nếu có rối loạn cơ tròn đại tiện không tự chủ, châm tả các huyệt:

+ Bàng cường

+ Cường hậu âm.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Ngày châm một lần, một liệu trình từ 30 - 45 lần châm, tuỳ theo mức độ bệnh, sau đó có thể nhắc lại liệu trình tiếp theo.

6.THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1.Theo dõi: Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Xử lý: rút kim ngay, lau mồ hôi ủ ấm, hoặc để nằm nơi thoáng mát, uống nước đường, nằm nghỉ tại chỗ. Kiểm tra mạch. huyết áp.

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 31

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP

1. ĐẠI CƯƠNG

- Tăng huyết áp là triệu chứng của nhiều bệnh, nhiều nguyên nhân. Khi không tìm được nguyên nhân được gọi là bệnh tăng huyết áp nguyên phát, gọi là tăng huyết áp khi số tối đa trên 140mmHg và số tối thiểu trên 90mmHg.

- Theo Y học cổ truyền, tăng huyết áp thuộc phạm vi chứng huyễn vựng, đầu choáng, can phong, can dương.

2. CHỈ ĐỊNH

Điều trị kết hợp khi có tăng huyết áp nguyên phát.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh có tăng huyết áp thứ phát, có dấu hiệu của biến chứng do tăng huyết áp.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Khay men, bông, cồn 70, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

- Tư thế nằm ngửa

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Bách hội

- Thái dương - Đồng tử liêu

- Suất cốc

- Phong trì- Hành gian

- Trung đô

- Khâu khư- Can du

- Đởm du

- Ngoại quan - Nội quan

- Khúc trì

- Thiên khu - Dương lăng tuyền

- Âm lăng tuyền

- Thận du- Thái khê

- Âm cốc

- Tam âm giao- Huyết hải

- Chương môn

- Kỳ môn- Phong long

- Thần môn.

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim nhanh qua da, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả các huyệt:

+ Bách hội

+ Thái dương xuyên Đồng tử liêu

+ Suất cốc

+ Phong trì

+ Hành gian

+ Trung đô

+ Khâu khư

+ Can du

+ Đởm du

+ Ngoại quan xuyên Nội quan

+ Khúc trì

+ Thiên khu

+ Dương lăng tuyền xuyên Âm lăng tuyền

- Châm bổ các huyệt:

+ Thận du

+ Thái khê+ Âm cốc

+ Tam âm giao

+ Huyết hải+ Chương môn

+ Kỳ môn

+ Phong long+ Thần môn.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ:14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Ngày điện châm một lần, một liệu trình điều trị từ 20 - 30 lần châm; tuỳ theo mức độ bệnh, sau đó có thể nhắc lại liệu trình tiếp theo.

6.THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 32

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ TÁO BÓN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Táo bón là khi bệnh nhân đại tiện hai hay ít lần hơn mỗi tuần hoặc quá khó khăn và căng thẳng khi đại tiện.

- Theo Y học cổ truyền, táo bón là chứng đi đại tiện khó, 5 - 7 ngày chưa đại tiện được do tích tụ thức ăn, uống có nhiệt, bị khí hãm hoặc cơ thể suy nhược.

2. CHỈ ĐỊNH

Điều trị kết hợp khi có táo bón cơ năng

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Người bệnh có dấu hiệu tắc ruột, dính ruột.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại từ 6 - 8cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, bông, cồn 70, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

- Tư thế nằm ngửa

V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Bách hội

- Thái dương- Khúc trì

- Chi câu

- Thiên khu- Tử cung

- Đới mạch

- Đại trường du- Túc tam lý

- Tam âm giao

- Thận du- Thái khê

- Huyết hải

- Chương môn - Kỳ môn

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

* Thể thực nhiệt:

+ Châm tả các huyệt:

- Bách hội

- Thái dương- Khúc trì

- Chi câu

- Thiên khu- Tử cung

- Đới mạch

- Đại trường du

+ Châm bổ các huyệt:

- Túc tam lý

- Tam âm giao

* Thể hư nhược:

+ Châm tả các huyệt:

- Tử cung

- Đới mạch- Đại trường du

+ Châm bổ các huyệt:

- Thận du

- Thái khê- Túc tam lý

- Tam âm giao

- Huyết hải- Chương môn

- Kỳ môn

5.3 Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.5. Liệu trình điều trị

Ngày điện châm một lần, một liệu trình từ 20 - 30 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh, sau đó có thể nhắc lại liệu trình tiếp theo.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1.Theo dõi: Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 33

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ RỐI LOẠN THẦN KINH CHỨC NĂNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Rối loạn thần kinh chức năng (Histeria) thường xuất hiện sau những chấn thương tâm thần ở những người có nhân cách yếu, dễ bị ám thị, có xu hướng ly kỳ hoá, hành vi mang kịch tính, thích được mọi người chú ý đến.

- Theo Y học cổ truyền, bệnh thuộc chứng uất (tâm quý).

2. CHỈ ĐỊNH

Điều trị kết hợp khi có táo bón cơ năng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH: Trong trường hợp bệnh nhân có dấu hiệu tắc, dính ruột.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện:

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại từ 6 - 8cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, bông, cồn 70, kìm có mấu.

4.3. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định

- Tư thế nằm ngửa

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Bách hội

-Thái dương- Suất cốc

- Phong trì

- Dương bạch- Can du

- Đởm du

- Hợp cốc- Nội quan

- Trung đô

- Thái xung- Túc tam lý

- Tam âm giao

- Thần môn- Thận du

- Thái khê

- Huyết hải- Chương môn

- Kỳ môn

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

* Thể thực nhiệt:

+ Châm tả các huyệt:

- Bách hội

-Thái dương- Suất cốc

- Phong trì

- Dương bạch- Can du

- Đởm du

- Hợp cốc- Nội quan

- Trung đô

- Thái xung

+ Châm bổ các huyệt:

- Túc tam lý

- Tam âm giao- Thần môn.

* Thể hư nhược:

+ Châm tả các huyệt:

- Bách hội

- Thái dương

- Dương bạch

- Suất cốc

- Hợp cốc

+ Châm bổ các huyệt:

- Thận du

- Thái khê- Túc tam lý

- Tam âm giao

- Huyết hải- Chương môn

- Kỳ môn

- Nội quan- Thần môn

5.3 Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ:14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

Ngày điện châm một lần, một liệu trình từ 20 - 30 lần châm, tuỳ theo mức độ bệnh, sau đó có thể nhắc lại liệu trình tiếp theo.

6.THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1.Theo dõi: Theo dõi toàn trạng và diễn biến của bệnh.

6.2. Xử lý tai biến:

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ép tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 34

ĐIỆN CHÂM GIẢM ĐAU TRONG LOÉT DẠ DÀY TÁ TRÀNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Loét dạ dày tá tràng là một bệnh lý có tổn thương loét ở niêm mạc, hạ niêm mạc thậm chí tới cả lớp cơ của dạ dày - hành tá tràng.

- Theo Y học cổ truyền, gọi là chứng vị quản thống, thường gặp hai thể là can khí phạm vị hoặc tỳ vị hư hàn.

- Mục đích: Làm giảm đau cho người bệnh bị loét dạ dày - tá tràng.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị đau do loét dạ dày - tá tràng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Trường hợp có chỉ định can thiệp ngoại khoa.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Người bệnh nằm nghiêng, chân dưới duỗi, chân trên co.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Thể Can khí phạm Vị

- Trung quản- Kỳ môn

- Cự khuyết- Nội quan

- Túc tam lý- Dương lăng tuyền

- Thể Tỳ Vị hư hàn

- Tỳ du- Vị du quản

- Cự khuyết- Chương môn

- Nội quan- Túc tam lý

- Tam âm giao

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, cham phải đạt đắc khí.

- Thể Can khí phạm Vị, châm tả:

- Trung quản- Kỳ môn 2 bên

- Cự khuyết- Nội quan 2 bên

- Túc tam lý 2 bên- Dương lăng tuyền 2 bên

- Thể Tỳ Vị hư hàn: châm bổ hoặc cứu các huyệt ở hai bên:

- Tỳ du- Vị du quản

- Cự khuyết- Chương môn

- Nội quan- Túc tam lý

- Tam âm giao

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm ngày 2 - 3 lần tùy theo số cơn đau, châm cho đến khi người bệnh hết đau.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 35

ĐIỆN CHÂM GIẢM ĐAU DO SỎI THẬN, SỎI NIỆU QUẢN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Cơn đau do sỏi thận và sỏi niệu quản là triệu chứng thường gặp của niệu khoa, xuất hiện khi viên sỏi di chuyển trong đài bể thận, niệu quản gây tổn thương niệu quản, co thắt niệu quản hoặc gây tắc dẫn đến căng trướng đột ngột vỏ bao thận, đài bể thận hoặc niệu quản. Cơn đau thường xuất hiện đột ngột sau vận động hoặc đi một quãng đường dài bị xóc và lắc lư nhiều.

- Theo Y học cổ truyền: gọi là chứng “Thạch lâm” (đái ra sỏi)

- Mục đích: Giảm đau cho người bệnh bị đau do sỏi thận, sỏi niệu quản.

2. CHỈ ĐỊNH: Những người bệnh có cơn đau quặn do sỏi thận và sỏi niệu quản.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH: Những trường hợp có chỉ định can thiệp ngoại khoa.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Người bệnh nằm nghiêng, chân dưới duỗi, chân trên co.

5. Các bước tiến hành

5.1. Phác đồ huyệt

- Túc tam lý

- Tam âm giao

- Âm cốc

- Thận du

- Bàng quang du

- Trung cực

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

Châm tả:

- Túc tam lý

- Tam âm giao

- Âm cốc

- Thận du

- Bàng quang du

- Trung cực

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm ngày 2 - 3 lần khi cơn đau xuất hiện, châm cho đến khi không thấy cơn đau xuất hiện.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ: Cơn đau của người bệnh dịu dần tới hết đau.

QUY TRÌNH SỐ 36

ĐIỆN CHÂM GIẢM ĐAU DO VIÊM ĐẠI TRÀNG MẠN

1. ĐẠI CƯƠNG

Viêm đại tràng mạn hay gặp nhất là do rối loạn chức năng đại tràng không có tổn thương thực thể với biểu hiện là đau và rối loạn đại tiện. Ngoài ra, còn có các thể có tổn thương thực thể như nhiễm kí sinh trùng (lị amip), lao ruột, viêm loét đại trực tràng chảy máu…

- Y học cổ truyền gọi là chứng đại trường thấp nhiệt

- Mục đích: Làm giảm đau cho bệnh nhân bị đau bụng do viêm đại tràng mạn.

2. CHỈ ĐỊNH: Đau bụng do viêm đại tràng mạn

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH: đau bụng ngoại khoa

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Người bệnh nằm nghiêng, chân dưới duỗi, chân trên co

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Túc tam lý

- Tam âm giao

- Đại trường du

- Thiên khu

- Thạch môn

- Nội quan

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

+ Châm tả 2 bên:

- Đại trường du- Thiên khu

- Thạch môn- Nội quan

+ Châm bổ 2 bên: Tam âm giao

+ Châm bình 2 bên: Túc tam lý

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm ngày 1 - 3 lần khi cơn đau xuất hiện, châm cho đến khi dịu đau.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh, cơn đau.

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ: Cơn đau của người bệnh dịu dần tới hết đau.

QUY TRÌNH SỐ 37

ĐIỆN CHÂM GIẢM ĐAU DO SỎI MẬT

1. ĐẠI CƯƠNG

Đau do sỏi mật là những cơn đau do sỏi trong đường mật di chuyển gây tổn thương đường mật hoặc gây tắc đường mật làm căng, dãn đường mật phía trên chỗ tắc.

- Y học cổ truyền, đau do sỏi mật nằm trong chứng đởm thạch, hiếp thống.

- Mục đích: Làm giảm đau cho bệnh nhân bị đau do sỏi đường mật

2. CHỈ ĐỊNH: Đau bụng do sỏi mật

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH: đau bụng ngoại khoa

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Người bệnh nằm nghiêng bên trái, chân dưới duỗi, chân trên co

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Đởm du

- Can du- Nhật nguyệt

- Kỳ môn

- Chương môn- Đới mạch

- Hành gian

- Dương lăng tuyền

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

+ Châm tả 2 bên:

- Hành gian- Dương lăng tuyền

+ Châm tả bên phải:

- Đởm du- Can du

- Nhật nguyệt- Kỳ môn

- Chương môn- Đới mạch

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số tả: 6 - 20Hz.

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm

5.4. Liệu trình

Điện châm ngày 1 - 3 lần khi cơn đau xuất hiện, châm cho đến khi dịu đau.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh, cơn đau.

6.2. Xử lý tai biến

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ: Cơn đau của người bệnh dịu dần tới hết đau.

QUY TRÌNH SỐ 38

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ VIÊM ĐA KHỚP DẠNG THẤP

1. ĐẠI CƯƠNG

- Viêm đa khớp dạng thấp là bệnh khớp mạn tính chưa rõ căn nguyên, được coi là bệnh tự miễn biểu hiện đặc trưng là hiện tượng viêm màng hoạt dịch ăn mòn ở các khớp ngoại biên đối xứng, diễn biến kéo dài, tiến triển từng đợt và xương dưới sụn gây biến dạng khớp, dính khớp và giảm chức năng hoạt động của khớp.

- Theo Y học cổ truyền Viêm đa khớp dạng thấp thuộc chứng tý chỉ sự bế tắc kinh khí ở các khớp gây đau, sưng nóng đỏ lâu ngày gây biến dạng khớp, cứng khớp

2. CHỈ ĐỊNH

- Đau sưng nóng đỏ một hay nhiều khớp xương.

- Đau co cứng các cơ không duỗi ra được.

- Đau nhức toàn thân, tê mỏi các khớp, bắp thịt, tay chân nặng nề cử động khó khăn.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Đau sưng các khớp trên bệnh cảnh nặng khác như: Hôn mê, ngộ độc, đái tháo đường, viêm tắc tĩnh mạch chi…

- Bệnh các chất tạo keo, dầy dính các khớp, nhiễm trùng các cơ, khớp.

- Bong sụn chêm khớp gối.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại 6 - 20 cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70.

4.3. Người bệnh:

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế nằm hoặc ngồi thoải mái

5. Các bước tiến hành

5.1. Phác đồ huyệt

- Túc tam lý

- Quan nguyên

- Thận du

- Huyết hải

Tuỳ theo vị trí bị bệnh mà chọn thêm các huyệt:

- Khớp vai:

+ Kiên tỉnh+ Kiên ngung

+ Kiên trinh+ Trung phủ

- Khớp cổ tay, bàn tay:

+ Ngoại quan+ Hợp cốc

+ Lao cung+ Bát tà

+ Dương trì+ Hậu khê

- Khớp háng:

+ Trật biên+ Hoàn khiêu

+ Thứ liêu+ Giáp tích L2 -S1

- Khớp gối:

+ Độc tỵ+ Tất nhãn

+ Huyết hải+ Uỷ trung

+ Dương lăng tuyền

- Khớp bàn chân, cổ chân:

+ Giải khê+ Thái khê

+ Côn lôn+ Bát phong

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm bổ:

+ Túc tam lý+ Quan nguyên

+ Thận du+ Huyết hải.

- Châm tả:

- Khớp vai:

+ Kiên tỉnh+ Kiên ngung

+ Kiên trinh+ Trung phủ

- Khớp cổ tay, bàn tay:

+ Hợp cốc (xuyên) lao cung

+ Ngoại quan + Bát tà

+ Dương trì+ Hậu khê

- Khớp háng:

+ Trật biên+ Hoàn khiêu

+ Thứ liêu+ Giáp tích L2 - S1

- Khớp gối:

+ Độc tỵ+ Tất nhãn

+ Huyết hải+ Uỷ trung

+ Dương lăng tuyền

- Khớp bàn chân, cổ chân:

+ Giải khê+ Thái khê

+ Côn lôn+ Bát phong.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số:

Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình

Điện châm ngày một lần, kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh nhân ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 39

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ LIỆT DƯƠNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Liệt dương là bệnh của nam giới, biểu hiện dương vật không cương (mềm rũ) hoặc có cương không đủ cứng hoặc cương cứng nhưng không bền để thực hiện cần thiết thoả mãn cho một lần giao hợp. Hiệp hội quốc tế nghiên cứu liệt dương (International Sciety for Impoten Reseach-ISIR) đã thống nhất gọi tên là Erectide Dysfunetion viết tắt là ED.

- Y học cổ truyền gọi là dương nuy và cân nuy, chủ yếu là ở tạng thận dương hao tổn, hư nhược cơ thể do can, tâm, tỳ và thận hoặc các nguyên nhân khác gây nên.

2. CHỈ ĐỊNH

- Tất cả nam giới đã quan hệ tình dục nhưng liệt dương nguyên nhân do tâm lý hoặc do các yếu tố, nguy cơ khác như hút thuốc lá, nghiện rượu, tai biến khi dùng thuốc như Cemitidine, các thuốc hướng thần, thuốc giãn cơ… quan hệ tình dục quá độ, các bệnh mạn tính, giảm Testosteron…

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Liệt dương do thực thể (sinh học) như dương vật không có thể hang, cứng dương vật (bệnh Peyromie) không có tinh hoàn, liệt tuỷ.

- Người bệnh có các chống chỉ định của châm và cứu.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

- Tất cả thầy thuốc điều trị nên là nam giới và phải am hiểu sâu về bệnh nam học nhất là liệt dương, phải biết tâm lý tiếp xúc với người bệnh.

4.2. Phương tiện

- Phòng khám và điều trị phải kín đáo, thoáng mát, không có nữ giới.

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim hào châm vô trùng

- Khay, kìm có mấu, bông, cồn 70.

- Hộp cấp cứu chống choáng.

- Mồi ngải hoặc điếu ngải.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án theo quy định, đặc biệt phải có phần khám và điều trị cho người bệnh liệt dương

- Có vợ hoặc người tình đi theo khi hỏi quá trình sinh hoạt tình dục để đánh giá trung thực về ham muốn, độ liệt dương và nguyên nhân gây liệt dương ở người phụ nữ hay không.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.1.1. Thể thận dương hư

- Bách hội

- Quan nguyên

- Khí hải

- Thận du

- Thái khê

- Mệnh môn

- Thần khuyết

- Chí âm

5.1.2. Thể tâm tỳ hư

- Túc tam lý

- Thần môn

- Tam âm giao

- Bách hội

- Thần khuyết

- Chí âm.

5.1.3. Thể can khí uất

- Chí âm

- Thần môn

- Thần khuyết

- Thái xung

- Kỳ môn

- Bách hội

5.1.4. Thể đàm thấp

- Bách hội

- Chí âm

- Hợp cốc

- Thần khuyết

- Túc tam lý

- Tam âm giao

5.1.5. Thể khí trệ huyết ứ:

- Huyết hải

- Khí hải

- Bách hội

- Chí âm.

- Thần khuyết.

5.2. Thủ thuật

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim tới huyệt theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.2.1. Thể thận dương hư

- Ôn châm hoặc châm bổ:

+ Bách hội+ Chí âm

+ Quan nguyên+ Khí hải

+ Thận du+ Thái khê

+ Mệnh môn

- Cứu: Thần khuyết

5.2.2. Thể tâm tỳ hư

- Châm bổ:

+ Túc tam lý+ Thần môn

+ Tam âm giao+ Bách hội

+ Chí âm.

- Cứu: Thần khuyết

5.2.3. Thể can khí uất

- Châm bổ:

+ Chi âm+ Quy đầu

+ Thần môn

- Cứu: Thần khuyết

- Châm tả:

+ Thái xung+ Kỳ môn

+ Bách hội

5.2.4. Thể đàm thấp

- Châm tả:

+ Bách hội+ Chí âm

+ Hợp cốc

- Cứu bổ:

+ Thần khuyết

- Châm bổ:

+ Túc tam lý+ Tam âm giao

5.1.5. Thể khí trệ huyết ứ:

- Châm tả:

+ Huyết hải + Khí hải

+ Bách hội+ Chí âm.

- Cứu: Thần khuyết.

- Dùng điếu ngải cứu trên các kim đã châm 15 phút.

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 15 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình: Điện châm một ngày một lần, kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh nhân ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. CHÚ Ý

- Phải loại trừ các yếu tố nguy cơ gây bệnh

- Có thể kết hợp châm cứu với thuốc Y học cổ truyền hoặc kết hợp với thuốc Y học hiện đại.

- Cần có chế độ ăn uống sinh hoạt hợp lý và tư vấn về tình dục học.

QUY TRÌNH SỐ 40

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ THỐNG KINH

1. ĐẠI CƯƠNG

- Thống kinh là trước khi có kinh, trong khi có kinh hoặc sau khi có kinh người nữ giới thấy đau nhiều ở bụng dưới, thường do nguyên nhân cơ năng như do lạnh, tinh thần căng thẳng (stress, tâm lý) và rối loạn nội tiết ở nữ giới tuổi dậy thì, phụ nữ tiền mãn kinh. Ngoài ra do nguyên nhân thực thể như u xơ tử cung, dị dạng tử cung, u nang buồng trứng…

- Theo Y học cổ truyền, do lạnh hoặc do tình chí không thư thái làm cho huyết ứ khí trệ ở bào cung mà gây đau. Ngoài ra do khí huyết hư nhược cho nên kinh mạch ở bào cung không được nuôi dưỡng đầy đủ nên gây đau

2. CHỈ ĐỊNH

- Thống kinh nguyên nhân do cơ năng

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Thống kinh nguyên nhân do thực thể thì nên điều trị theo Y học hiện đại.

- Người bị thống kinh mắc các bệnh kèm theo có chống chỉ định của châm cứu.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sĩ, y sĩ, lương y được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm vô khuẩn, loại 6 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh.

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 70

- Hộp thuốc chống choáng

- Mồi ngải, điếu ngải và bao diêm để cứu

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

5.1.1. Thể hàn

- Huyết hải- Tử cung

- Tam âm giao- Quan nguyên

- Trung cực- Tỳ du

- Thận du- Khí hải

- Nội quan

5.1.2. Thể huyết ứ

- Tam âm giao- Trung đô

- Huyết hải- Hợp cốc

- Thiên khu

5.1.3. Thể khí trệ

- Khí hải- Trung cực

- Tam âm giao- Tử cung

- Thiên khu

5.1.4. Thể khí huyết đều hư

-Tam âm giao- Huyết hải

- Quan nguyên- Túc tam lý

5.2. Thủ thuật: Châm kim qua da nhanh, đẩy kim theo hướng xuyên kim đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.2.1. Thể hàn

* Thể thực hàn:

- Cứu hoặc ôn châm:

+ Huyết hải+ Tử cung

+ Tam âm giao+ Quan nguyên

+ Trung cực+ Tỳ du

+ Thận du

* Thể hư hàn:

- Cứu hoặc ôn châm bổ:

+ Huyết hải+ Tử cung

+ Tam âm giao+ Quan nguyên

+ Trung cực+ Tỳ du

+ Thận du+ Khí hải

+ Nội quan

5.2.2 Thể huyết ứ

- Châm tả:

+ Tam âm giao+ Trung đô

+ Huyết hải

- Châm bổ:

+ Hợp cốc+ Thiên khu

5.2.3. Thể khí trệ

- Châm tả:

+ Khí hải+ Trung cực

+ Tam âm giao+ Tử cung

+ Thiên khu

5.2.4. Thể khí huyết đều hư

- Châm bổ:

+ Tam âm giao+ Huyết hải

+ Quan nguyên+ Túc tam lý

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình

Điện châm một ngày một lần, kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi người bệnh ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

- Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. CHÚ Ý

- Nếu thuỷ châm phải thử phản ứng trước tiêm đối với thuốc dùng thuỷ châm.

- Loại trừ nguyên nhân, nên châm đón kỳ kinh trước một tuần.

QUY TRÌNH SỐ 41

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ KINH NGUYỆT KHÔNG ĐỀU

1. ĐẠI CƯƠNG

- Kinh nguyệt không đều là kinh có thay đổi về chu kỳ kinh (kinh trước kỳ, kinh sau kỳ, kinh không định kỳ), lượng kinh nhiều hoặc kinh ít, nguyên nhân chủ yếu là cơ năng như do: Stress tâm lý, rối loạn nội tiết ở tuổi dậy thì, tuổi tiền mãn kinh, đẻ nhiều, suy nhược cơ thể… ngoài ra còn do nguyên nhân thực thể như dị dạng tử dung, dày, teo niêm mạc tử cung, u tử cung buồng trứng, tổn thương cột sống.

- Theo Y học cổ truyền, nguyên nhân của bệnh thường do lạnh, ăn các thức ăn cay, nóng, rối loạn tình chí, lao động quá sức, phòng dục quá độ, thấp nhiệt hạ tiêu làm xung nhâm rối loạn sinh ra. Điều trị châm cứu có hiệu quả với các nguyên nhân do cơ năng.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nữ giới có kinh nguyệt không đều cơ năng đã được chẩn đoán ở chuyên khoa phụ sản. Nếu do nguyên nhân khác phải điều trị Y học hiện đại có thể kết hợp với châm cứu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH:

- Kinh nguyệt không đều do nguyên nhân thực thể

- Người bệnh có chống chỉ định của châm cứu và thuỷ châm

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

- Mồi ngải hay điếu ngải, diêm

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám chuyên khoa phụ sản chẩn đoán xác định và nguyên nhân, được làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Khúc trì

- Hợp cốc - Thái xung

- Tâm âm giao

- Quan nguyên - Huyết hải

- Khí hải

- Trung đô - Túc tam lý

- Tam âm giao

- Tử cung- Nội quan

- Thiên khu

- Hành gian- Trung cực

- Cách du

- Can du- Thận du

- Nội quan

- Thần môn - Đoạn hồng

5.2.Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.2.1. Kinh trước kỳ:

* Thể huyết nhiệt: châm tả các huyệt:

- Khúc trì- Hợp cốc - Thái xung

- Tâm âm giao - Quan nguyên - Huyết hải

* Thể khí hư: châm bổ các huyệt:

- Khí hải - Trung đô

- Túc tam lý - Tam âm giao

5.2.2. Kinh sau kỳ:

* Thể huyết hư: châm bổ các huyệt:

- Khí hải - Trung đô

- Túc tam lý - Tam âm giao

* Thể hư hàn (huyết hàn): cứu hoặc ôn châm bổ các huyệt:

- Huyết hải - Quan nguyên- Khí hải

- Tam âm giao- Tử cung- Nội quan

- Thiên khu

* Thể can khí uất: châm tả các huyệt:

- Huyết hải - Tam âm giao- Hành gian

- Tử cung- Trung cực- Cách du

- Can du- Thận du- Nội quan

- Thần môn

5.2.3. Kinh không định kỳ:

* Thể can uất: châm tả các huyệt:

- Tam âm giao- Huyết hải- Nội quan

- Hành gian - Tử cung- Khí hải

* Thể thận khí hư: cứu hoặc ôn châm bổ các huyệt:

- Khí hải- Quan nguyên - Tam âm giao

- Thận du - Tử cung

5.2.4. Kinh nguyệt quá nhiều (đa kinh):

* Thể huyết nhiệt: châm tả các huyệt:

- Khúc trì - Thái xung- Quan nguyên

- Tam âm giao- Tử cung- Huyết hải

- Đoạn hồng

* Thể khí hư: châm bổ các huyệt, có thể châm đón kỳ trước 7 ngày:

- Tam âm giao - Quan nguyên- Khí hải

- Túc tam lý - Tử cung- Đoạn hồng

5.2.5. Kinh quá ít (thiểu kinh):

* Thể huyết hư: châm bổ các huyệt:

- Huyết hải- Quan nguyên

- Cách du - Tam âm giao

* Thể thận âm hư: châm bổ các huyệt:

- Tam âm giao - Quan nguyên

- Thận du - Tử cung

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, 1 liệu trình điều trị 15 - 30 ngày, có thể điều trị 2 - 3 liệu trình.

- Kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh nhân ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. CHÚ Ý

Nên loại trừ các nguyên nhân (nếu có), có thể châm trước kỳ kinh 1 tuần.

QUY TRÌNH SỐ 42

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ DI TINH

1. ĐẠI CƯƠNG

- Di tinh là tình trạng bệnh lý của nam giới tự xuất tinh mà không có giao hợp. Tinh dịch tự chảy trong khi ngủ mà không biết hoặc khi đại tiểu tiện tinh dịch ra theo, nếu nặng tinh dịch tự chảy liên tục làm cho người đàn ông suy sụp về thể chất cũng như tinh thần. Nguyên nhân thường do tâm lý chiếm tới 80 - 90% như mộng tinh, thủ dâm, hoạt tinh kéo dài. Ngoài ra có nguyên nhân khác như bệnh tâm thần, tổn thương cột sống, tổn thương cơ quan sinh dục, viêm u tuyến tiền liệt, viêm bao quy đầu và dương vật hoặc hệ tiết niệu…

- Theo Y học cổ truyền, di tinh được coi là bệnh của thận âm (vì tinh dịch thuộc âm) bị rối loạn, nguyên nhân có thể do nội nhân (thất tình), do ngoại nhân thấp nhiệt hạ tiêu, do bất ngoại nội nhân đều gây ảnh hưởng trực tiếp thận âm hoặc gây ảnh hưởng tới thận dương, tâm, tỳ, can, sau đó ảnh hưởng tới thận âm làm thận âm bị rối loạn gây nên.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nam giới từ tuổi thành niên có di tinh.

- Nguyên nhân di tinh là do tâm lý, nếu do các nguyên nhân khác phải kết hợp với Y học hiện đại để điều trị các nguyên nhân đó.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Di tinh không do nguyên nhân tâm lý.

- Người bệnh có các chống chỉ định của châm cứu và thuỷ châm.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế:

- Bác sỹ, y sỹ, lương y được đào tạo về châm cứu

- Thầy thuốc điều trị nên là nam giới, hiểu sâu về bệnh nam học nhất là di tinh, phải biết tâm lý tiếp xúc với người bệnh.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

- Mồi ngải hay điếu ngải, diêm

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án theo quy định, đặc biệt phải có phần dùng khám cho người bệnh về di tinh.

- Có vợ hoặc có người tình đi cùng để hỏi tình hình sinh hoạt tình dục góp phần đánh giá trung thực về di tinh và nguyên nhân gây di tinh.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Quan nguyên- Khí hải- Bát liêu

- Thận du - Mệnh môn - Trường cường

- Trung cực - Tâm du- Thần môn

- Nội quan - Túc tam lý- Tam âm giao

- Dương lăng tuyền - Thái xung

5.2.Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

5.2.1. Thể thận dương hư:

+ Cứu hoặc ôn châm theo phương pháp bổ các huyệt sau:

- Quan nguyên- Khí hải- Bát liêu

- Thận du - Mệnh môn

+ Châm tả: Trường cường

5.2.2. Thể âm hư hỏa vượng - Tâm thận bất giao:

+ Châm tả:

- Trường cường- Bát liêu

- Mệnh môn- Trung cực

+ Châm bổ:

- Thận du- Tâm du

* Nếu thể tâm thận bất giao, châm các huyệt:

- Thần môn- Nội quan

5.2.3. Thể tâm tỳ hư:

+ Châm tả:

- Trường cường - Bát liêu

+ Châm bổ:

- Thận du - Mệnh môn - Túc tam lý

- Tam âm giao- Thần môn- Nội quan

5.2.4. Thể thấp nhiệt hạ tiêu:

+ Châm tả:

- Trường cường- Quan nguyên

- Khí hải- Bát liêu

+ Châm bổ:

- Thận du - Dương lăng tuyền

- Thái xung- Tam âm giao

- Túc tam lý

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, 1 liệu trình điều trị 15 - 30 ngày, có thể điều trị 2 - 3 liệu trình.

- Kết hợp với điều trị nguyên nhân cho đến khi bệnh nhân ổn định.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: Toàn trạng người bệnh.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

7. CHÚ Ý

- Cần loại trừ các nguyên nhân yếu tố nguy cơ gây bệnh.

QUY TRÌNH SỐ 43

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ LIỆT DÂY THẦN KINH SỐ VII NGOẠI BIÊN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Liệt dây thần kinh số VII ngoại biên là mất hoặc giảm vận động nửa mặt của những cơ bám da mặt do dây thần kinh số VII chi phối, có dấu hiệu Charles-Bell dương tính.

- Theo Yhọc cổ truyền, bệnh thuộc chứng “khẩu nhãn oa tà” do phong hàn, phong nhiệt, huyết ứ xâm phạm vào lạc mạch của ba kinh dương ở mặt làm khí huyết kém điều hoà kinh cân thiếu dinh dưỡng không co lại được. Bệnh nhân thường có biểu hiện miệng méo, mắt bên liệt nhắm không kín.

2. CHỈ ĐỊNH

Liệt thần kinh số VII do lạnh, nhiễm khuẩn, nhiễm virus, chấn thương.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Liệt thần kinh số VII trong bệnh cảnh nặng khác: hôn mê, u não, áp xe não, suy hô hấp, tai biến mạch máu não vùng thân não, bệnh nhân tâm thần.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y đã được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Thái dương- Đồng tử liêu- Dương bạch

- Ngư yêu - Toản trúc - Tình minh

- Quyền liêu- Nghinh hương- Địa thương

- Giáp xa- Nhân trung- Phong trì

- Bách hội- Thừa tương- Hợp cốc

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trung da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

Châm tả:

- Thái dương xuyên Đồng tử liêu

- Dương bạch xuyên Ngư yêu

- Toản trúc xuyên Tình minh

- Quyền liêu xuyên Nghinh hương

- Địa thương xuyên Giáp xa

- Nhân trung

- Phong trì

- Bách hội

- Thừa tương

- Hợp cốc bên đối diện

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz, Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 15 - 30 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng bệnh nhân

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 44

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU DÂY THẦN KINH SỐ V

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau dây thần kinh số V tiên phát (đau dây thần kinh tam thoa) là những cơn đau xuất hiện đột ngột dữ dội ở vùng da một bên mặt. Cơn đau xuất hiện tự nhiên hay do đụng chạm vào “điểm bùng nổ”. Trong cơn đau bệnh nhân có thể có co giật cơ mặt, vã mồ hôi, chảy nước mắt, nước mũi. Phần lớn bệnh nhân trên 50 tuổi. Khám ngoài cơn không thấy có triệu chứng khách quan thần kinh.

- Theo Y học cổ truyền, đau thần kinh số V thuộc chứng “Thống phong” do Trường Vị nhiệt hoặc Can Đởm nhiệt sinh phong nhiệt đi lên gây tắc trở vận hành khí huyết các kinh dương cùng bên mặt.

2. CHỈ ĐỊNH

Đau dây thần kinh V tiên phát (đau dây thần kinh tam thoa)

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đau thần kinh V nằm trong bệnh cảnh có tổn thương thần kinh thực thể: liệt cơ nhai, mất phản xạ giác mạc, liệt các dây thần kinh sọ não khác, xơ cứng rải rác, u não.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y đã được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm ngửa hoặc ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Bách hội- Phong trì - A thị huyệt

- Hợp cốc - Dương bạch - Ngư yêu

- Toản trúc - Tình minh- Thái dương

- Đồng tử liêu- Đầu duy- Quyền liêu

- Ế phong- Suất cốc - Nhĩ môn

- Thính cung - Nghinh hương- Địa thương

- Giáp xa- Thừa tương - Hạ quan

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh đẩy kim từ từ theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

Mỗi lần chọn 6 - 8 huyệt dưới đây, châm tả:

* Tổng huyệt:

+ Bách hội+ Phong trì

+ A thị huyệt+ Hợp cốc

* Chọn các huyệt nằm trên vùng da do nhánh dây thần V chi phối:

- Đau nhánh V1:

+ Dương bạch xuyên Ngư yêu

+ Toản trúc xuyên Tình minh

+ Thái dương xuyên Đồng tử liêu

+ Đầu duy

- Đau nhánh V2:

+ Quyền liêu hướng khe chân bướm hàm

+ Ế phong

+ Suất cốc

+ Nhĩ môn xuyên Thính cung

+ Nghinh hương

- Đau nhánh V3:

+ Địa thương xuyên Giáp xa

+ Thừa tương

+ Hạ quan

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng bệnh nhân, cường độ và tần số cơn đau

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 45

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ VẸO CỔ CẤP

1. ĐẠI CƯƠNG

- Vẹo cổ cấp là chứng bệnh thường gặp trong lâm sàng, xuất hiện đau vùng vai gáy đột ngột khám thấy cơ vùng vai gáy (cơ thang, cơ ức đòn chũm co cứng), quay cổ khó khăn. Nguyên nhân thường do khi ngủ gối quá cao, nhiễm lạnh hoặc do vận động sai tư thế.

- Theo Y học cổ truyền, bệnh thuộc chứng “Lạc chẩm” do tấu lý sơ hở, phong hàn xâm nhập gây tổn thương kinh lạc hoặc do ngủ lệch gối, tư thế cổ không tự nhiên gây co rút cân mạch.

2. CHỈ ĐỊNH

Vẹo cổ cấp do lạnh, do vận động sai tư thế.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Vẹo cổ cấp trong bệnh cảnh có ép tuỷ cổ (viêm tuỷ, thoát vị đĩa đệm thể trung tâm, u tuỷ, rỗng tuỷ …)

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y đã được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Phong trì- Phong phủ - Thiên trụ

- Đại chuỳ - Kiên trung du- Kiên tỉnh

- Lạc chẩm- A thị huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh đẩy kim từ từ theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

Mỗi lần chọn 4 - 6 huyệt dưới đây, châm tả:

- Phong trì- Phong phủ - Thiên trụ

- Đại chuỳ - Kiên trung du- Kiên tỉnh

- Lạc chẩm- A thị huyệt

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 5 - 10 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng bệnh nhân, vận động cổ. hiệu quả giảm đau.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 46

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ HỘI CHỨNG VAI GÁY

1. ĐẠI CƯƠNG

- Hội chứng đau vai gáy là bệnh hay gặp trên lâm sàng, bệnh liên quan đến bệnh lý đốt sống cổ. Tuỳ theo mức độ và vị trí tổn thương bệnh nhân có những rối loạn cảm giác và vận động do các rễ thần kinh thuộc đám rối thần kinh cánh tay chi phối. Thường gặp đau hoặc tê sau gáy lan xuống vai tay có thể đơn độc hoặc kết hợp với yếu, giảm trương lực các cơ tương ứng với các rễ thần kinh bị thương tổn chi phối.

- Theo Y học cổ truyền, do tấu lý sơ hở phong hàn thấp thừa cơ xâm nhập gây tổn thương kinh lạc, cản trở lưu thông khí huyết, gây đau. Bệnh lâu ngày gây tổn thương cân cơ gây yếu, teo cơ.

2. CHỈ ĐỊNH: Đau vai gáy do thoái hoá đốt sống cổ

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đau vai gáy trong bệnh cảnh có ép tuỷ cổ (viêm tuỷ, thoát vị đĩa đệm thể trung tâm, u tuỷ, rỗng tuỷ …)

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y đã được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh ngồi.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Phong trì- Phong phủ- Thiên trụ

- Giáp tích C4 - C7- Đại chuỳ- Kiên trung du

- Kiên tỉnh - Kiên ngung- Kiên trinh

- Thiên tông- Khúc trì- Tiểu hải

- Ngoại quan- Hợp cốc- Lạc chẩm

- Hậu khê - A thị huyệt

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh đẩy kim từ từ theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

Mỗi lần chọn 6 - 8 huyệt dưới đây, châm tả:

- Phong trì- Phong phủ- Thiên trụ

- Giáp tích C4 -C7- Đại chuỳ- Kiên trung du

- Kiên tỉnh - Kiên ngung- Kiên trinh

- Thiên tông- Khúc trì- Tiểu hải

- Ngoại quan- Hợp cốc- Lạc chẩm

- Hậu khê - A thị huyệt

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 20 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng bệnh nhân, rối loạn cảm giác, vận động.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 47

ĐIỆN CHÂM ĐIỀU TRỊ ĐAU DÂY THẦN KINH LIÊN SƯỜN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Đau dây thần kinh liên sườn là bệnh cảnh xuất hiện khi dây thần kinh liên sườn bị tổn thương (viêm nhiễm, chèn ép) tuỳ vào vị trí mức độ, số lượng dây thần kinh liên sườn bị tổn thương trên lâm sàng mà bệnh nhân có biểu hiện khác nhau. Bệnh thường đau tại nơi tổn thương khi ấn vào, đau chạy dọc theo đường đi của dây thần kinh, đau tăng khi ho, hít thở sâu, căng dãn lồng ngực. Đau thần kinh liên sườn hay gặp trong bệnh lý cột sống, chấn thương lồng ngực, Zona.

- Theo Y học cổ truyền, bệnh thuộc chứng “ Hiếp thống” do Can khí uất kết, Can hoả quá mạnh hoặc do khí trệ huyết ứ. đàm ẩm. Bệnh nhân thường đau một hoặc hai bên mạng sườn, ngực sườn đầy tức, dễ cáu giận, miệng đắng, mạch huyền, khẩn.

2. CHỈ ĐỊNH

Đau thần kinh liên sườn do lạnh, sau chấn thương, Zona.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Đau thần kinh liên sườn triệu chứng trong bệnh cảnh có ép tuỷ (Lao cột sống, u tuỷ, chấn thương cột sống …)

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: Bác sỹ, y sỹ, lương y đã được đào tạo về châm cứu.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả

- Kim châm cứu vô khuẩn, loại: 6 - 8 - 10 cm, dùng riêng cho từng người bệnh

- Khay men, kìm có mấu, bông, cồn 700

4.3. Người bệnh

- Người bệnh được khám và làm hồ sơ bệnh án theo qui định.

- Tư thế người bệnh nằm nghiêng, bên đau quay lên phía trên

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Nội quan- Chương môn- Đại bao

- Thiên trì- Hành gian- A thị huyệt

- Phong long- Kỳ môn- Chi câu

- Can du- Thái khê- Huyết hải

5.2. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh đẩy kim từ từ theo hướng đã định, châm phải đạt đắc khí.

Mỗi lần chọn 6 - 8 huyệt dưới đây, châm tả, kim nghiêng 450:

* Tổng huyệt:

- Nội quan- Chương môn- Đại bao

- Thiên trì- Hành gian- A thị huyệt

* Thể Đàm ẩm:

- Phong long- Kỳ môn- Chi câu

* Thể Huyết ứ:

- Can du- Thái khê- Huyết hải

5.3. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: Tả: 6 - 20Hz; Bổ: 0,5 - 4Hz

- Cường độ: 14 - 150 microAmpe, tăng dần tới ngưỡng bệnh nhân chịu được.

- Thời gian: 20 - 30 phút cho một lần điện châm.

5.4. Liệu trình điều trị

- Điện châm ngày một lần, một liệu trình điều trị từ 10 - 15 lần châm tuỳ theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÝ TAI BIẾN

6.1. Theo dõi: toàn trạng bệnh nhân, diễn biến đau.

6.2. Xử lý tai biến

6.2. Chảy máu khi rút kim: dùng bông khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.

QUY TRÌNH SỐ 48

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT XOANG SÀNG HÀM

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật xoang sàng hàm.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật xoang sàng hàm tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Viêm xoang sàng hàm, polyp mũi, lệch vách ngăn mũi có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa Tai mũi họng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại: 6 - 8 - 10cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống,

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh:

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tai mũi họng theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mặt khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Hợp cốc - Ngoại quan

- Ế phong- Tỵ thông

- Quyền liêu - Nghinh hương

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

Châm tả các huyệt ở hai bên:

- Hợp cốc: châm kim nghiêng 45, sâu 1 - 2 thốn

- Ngoại quan: châm kim nghiêng 60 - 70, sâu 1,5 - 2,5 thốn

- Ế phong: châm kim nghiêng 60 - 70 hướng về phía xoang sàng hàm, sâu 3 - 4 thốn.

- Quyền liêu xuyên Nghinh hương: mãng châm, kim nghiêng 45.

- Tỵ thông: châm kim nghiêng 30, sâu 0,5 thốn

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a.Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Châm huyệt Quyền liêu nếu sâu quá, kim sẽ vào trong miệng, phải chỉnh kim nông hơn.

- Châm huyệt Ế phong vướng xương hàm trên và dưới, không đạt yêu cầu về độ sâu và gây đau: rút kim ra và châm lại.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút cảm giác này lan đến khuỷu tay, bệnh nhân không nhấc được bàn tay, cẳng tay, đồng thời vùng má có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 49

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT VIÊM TAI XƯƠNG CHŨM

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật viêm tai xương chũm.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật viêm tai xương chũm tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân bị viêm tai xương chũm có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tai mũi họng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại: 6 - 8 - 10cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống,

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu khi cần.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tai mũi họng theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Hợp cốc- Ngoại quan

- Ế phong- Suất cốc

- Phong trì - An miên II

- Nhĩ môn - Thính hội.

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

Châm tả các huyệt ở hai bên:

- Hợp cốc: châm kim nghiêng 45, sâu 1 - 2 thốn

- Ngoại quan: châm kim nghiêng 60 - 70, sâu 1,5 - 2,5 thốn

- Ế phong: châm kim vuông góc với mặt da, sâu 1,5 - 2 thốn.

- Suất cốc ở bên bệnh: châm kim nghiêng 10 - 15, sâu 1,5 - 2 thốn.

- Phong trì xuyên An miên II: châm tả, sâu 1,5 - 2 thốn, phải đạt đắc khí.

- Nhĩ môn xuyên Thính hội: châm kim nghiêng 10 - 15, sâu 1,5 - 2 thốn.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử lý: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút cảm giác này lan đến khuỷu tay, bệnh nhân không nhấc được bàn tay, cẳng tay, đồng thời vùng tai có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 50

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT MẮT

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật mắt.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật mắt tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân glôcôm, đục thủy tinh thể, quặm, lác, mộng mắt có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa mắt.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại: 6 - 8 - 10cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc: + Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh:

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa mắt theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mặt khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Hợp cốc- Nội quan

- Thái dương- Quyền liêu

- Toản trúc xuyên Ty trúc không- Ế phong

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

Châm tả các huyệt:

- Hợp cốc 2 bên: châm kim nghiêng 45, sâu 1 - 2 thốn.

- Nội quan 2 bên: châm kim nghiêng 60 - 70, sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Toản trúc xuyên Ty trúc không: kim nghiêng 15.

- Ế phong: châm kim nghiêng 60 - 70 hướng về phía mắt mổ, sâu 3 - 4 thốn.

- Thái dương: châm kim nghiêng 35, sâu 1 - 1,5 thốn, đưa kim qua khe xương nhỏ giữa cung gò má và xương thái dương, khi đắc khí bệnh nhân có cảm giác tức sâu vào sau hốc mắt.

- Quyền liêu: châm kim thẳng góc, phải đưa được mũi kim vào khe bướm hàm, bệnh nhân có cảm giác tức vào sau hốc mắt.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ: Seduxen 0,2mg/kg tiêm bắp trước khi châm.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Châm huyệt Quyền liêu nếu sâu quá, kim sẽ vào trong miệng, phải chỉnh kim nông hơn.

- Châm huyệt ế phong vướng xương hàm trên và dưới, không đạt yêu cầu về độ sâu và gây đau: rút kim ra và châm lại.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút cảm giác này lan đến khuỷu tay, bệnh nhân không nhấc được bàn tay, cẳng tay, đồng thời vùng mắt có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 51

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT AMIDAN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật amidan.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật amidan tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân có chỉ định cắt amidan của chuyên khoa tai mũi họng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, 10ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp.

4.3. Người bệnh

- Hồ sơ bệnh án chuyên khoa tai mũi họng theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Hợp cốc

- Nội quan

- Amidan

- Thiên đột

- Thượng liêm tuyền.

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, vai kê gối để đầu ngửa ra sau, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

Châm tả:

- Hợp cốc 2 bên: châm kim nghiêng 45, sâu 1 - 2 thốn.

- Nội quan 2 bên: châm kim nghiêng 30, sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Amidan 2 bên: châm sâu 1,5 - 2,5 thốn hướng về gốc lưỡi cùng bên.

- Thiên đột: châm sâu 0,5 - 1 thốn.

- Thượng liêm tuyền: châm sâu 1 - 1,5 thốn, hướng kim về gốc lưỡi.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

Tiêm tĩnh mạch chậm trước khi mổ 10 - 15 phút:

- Atropin sunphat 0,25g x 01 ống.

- Seduxen 10mg x 01 ống.

6 THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, lạnh toát. Xử trí: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút cảm giác này lan đến khuỷu tay, bệnh nhân không nhấc được bàn tay, cẳng tay, đồng thời vùng mổ có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 52

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT BƯỚU CỔ

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật bướu cổ.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật bướu cổ tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Bướu tuyến giáp đơn thuần có chỉ định phẫu thuật.

- Basedow đã có chỉ định phẫu thuật.

- U nang giáp móng có chỉ định phẫu thuật.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa phẫu thuật u bướu theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Hợp cốc- Nội quan

- Ế phong- Nhân nghinh

- Khí xá - Phù đột

- Khuyết bồn - Vân môn

- Du phủ

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang, kê gối cho cổ ngửa tối đa.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Hợp cốc: châm kim nghiêng 45, sâu 1 - 1,5 thốn

+ Nội quan: châm kim nghiêng 30, sâu 1 - 1,5 thốn

+ Ế phong: châm kim nghiêng 30, sâu 2 - 2,5 thốn

- Nếu bướu to, dùng phương pháp mãng châm:

+ Nhân nghinh xuyên Khí xá hoặc Phù đột xuyên Khuyết bồn

+ Khuyết bồn xuyên Khí xá hoặc Vân môn xuyên Du phủ

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút cảm giác này lan đến khuỷu tay, bệnh nhân không nhấc được bàn tay, cẳng tay, đồng thời vùng cổ có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật. Trong quá trình mổ bệnh nhân phải hoàn toàn tỉnh táo, phối hợp được với kỹ thuật viên để kiểm soát được giọng nói.

QUY TRÌNH SỐ 53

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT

SỎI NIỆU QUẢN MỘT PHẦN BA TRÊN, SỎI ĐÀI BỂ THẬN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật sỏi niệu quản một phần ba trên, sỏi đài bể thận.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật sỏi niệu quản một phần ba trên, sỏi đài bể thận tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có sỏi niệu quản một phần ba trên, sỏi đài bể thận có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiết niệu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng, loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tiết niệu theo quy định

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. Các bước tiến hành

5.1. Phác đồ huyệt

- Tam âm giao

- Túc tam lý

- Giáp tích D8, D10, L2.

- Đường mổ: 2 kim song song 2 bên đường mổ, xuất phát từ huyệt giáp tích tương ứng.

5.2. Tư thế người bệnh: nằm nghiêng, phía mổ quay lên trên, kê gối ở mạng sườn đối diện.

- Tay bên mổ vòng lên ôm đầu.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao 2 bên: châm tả, kim nghiêng góc 45 sâu 1,5 - 2 thốn.

- Túc tam lý 2 bên: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Giáp tích D8, D10, L2: châm tả, kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Đường mổ: áp dụng thủ thuật cung châm, kim dài 30cm.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng trên có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 54

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT SỎI NIỆU QUẢN MỘT PHẦN BA GIỮA VÀ DƯỚI

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật sỏi niệu quản một phần ba giữa và dưới.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật sỏi niệu quản một phần ba giữa và dưới tiến hành thuận lợi và an toàn

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có sỏi niệu quản ở một phần ba giữa và một phần ba dưới, có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiết niệu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng: loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống, Seduxen 10mg x 01 ống,

Morphin 10mg x 01 ống, Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Hồ sơ bệnh án thường quy chuyên khoa tiết niệu theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Tam âm giao

- Túc tam lý- Giáp tích D8, D10, L2

- Đường mổ:

+ Đới mạch xuyên Duy đạo

+ Đại hoành xuyên Phủ xá bên mổ.

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao: châm tả, kim nghiêng góc 45 sâu 1,5 - 2 thốn.

- Túc tam lý: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Giáp tích D8, D10, L2: châm tả, kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Đường mổ:

+ Đới mạch xuyên Duy đạo, mãng châm.

+ Đại hoành xuyên Phủ xá, mãng châm.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 55

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT DẠ DÀY

1. ĐẠI CƯƠNG

- Định nghĩa: Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật dạ dày.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật dạ dày tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân hẹp môn vị, loét bờ cong nhỏ, loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa nhiều lần có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiêu hóa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống,

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tiêu hóa theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Tam âm giao 2 bên

- Túc tam lý 2 bên

- Giáp tích D8, D12

- Thiên khu xuyên Bất dung 2 bên

- Chương môn xuyên Kỳ môn 2 bên

- Nhân nghinh xuyên Khí xá 2 bên

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3.Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao: châm tả, kim nghiêng góc 45 sâu 1,5 - 2 thốn.

- Túc tam lý: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Giáp tích D8, D12: châm tả, kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Dùng phương pháp mãng châm, châm các huyệt đạo:

+ Thiên khu xuyên Bất dung

+ Chương môn xuyên Kỳ môn

+ Nhân nghinh xuyên Khí xá

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

QUY TRÌNH SỐ 56

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT LẤY SỎI TÚI MẬT, CẮT TÚI MẬT

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật lấy sỏi túi mật, cắt túi mật.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật lấy sỏi túi mật, cắt túi mật tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân bị sỏi túi mật, viêm túi mật mạn tính có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiêu hóa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả do.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 20cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án thường quy chuyên khoa tiêu hóa.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Tam âm giao

- Túc tam lý

- Giáp tích D10, D12

- Đường mổ:

+ Thiên khu + Bất dung

+ Đới mạch + Kỳ môn

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao: châm tả, kim nghiêng góc 45 sâu 1,5 - 2 thốn, phải đạt đắc khí.

- Túc tam lý: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn, phải đạt đắc khí.

- Giáp tích D10, D12: châm tả, kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn, phải đạt đắc khí.

- Đường mổ:

+ Thiên khu xuyên Bất dung: mãng châm, phải đạt đắc khí.

+ Đới mạch xuyên Kỳ môn: mãng châm, phải đạt đắc khí.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải kiểm soát được mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

QUY TRÌNH SỐ 57

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT SỎI BÀNG QUANG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật lấy sỏi bàng quang.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật lấy sỏi bàng quang tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Bệnh nhân có sỏi bàng quang, có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiết niệu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tiết niệu theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Tam âm giao

- Túc tam lý

- Giáp tích D12, L2

- Thứ liêu

- Đường mổ:

+ Thiên khu + Hoành cốt 2

+ Duy đạo + Hoành cốt

+ Ngũ xu + Thiên khu

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao 2 bên: châm tả, kim nghiêng 45 sâu 1,5 - 2 thốn.

- Túc tam lý 2 bên: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Giáp tích D12, L2 2 bên: châm kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Thứ liêu 2 bên: phải đưa được kim vào lỗ xương cùng, bệnh nhân có cảm giác tức xuống mặt sau mông hoặc tức vào trong tiểu khung.

- Đường mổ: Dùng phương pháp Mãng châm:

+ Châm Thiên khu xuyên Hoành cốt (nếu mổ đường trắng giữa)

+ Châm Duy đạo xuyên Hoành cốt, Ngũ xu xuyên Thiên khu (nếu mổ đường vòng cung).

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

- Vựng châm: người bệnh ra mồ hôi, người lạnh toát. Xử trí: rút hết kim, bấm huyệt Nhân trung. Chờ 15 phút, châm lại nếu vẫn vựng châm thì rút kim, đổi phương pháp vô cảm; nếu người bệnh bình thường thì lại tiếp tục châm tiến hành phẫu thuật.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ ngón chân lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến đầu gối, đồng thời vùng bụng dưới có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 58

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT THOÁT VỊ BẸN

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật thoát vị bẹn.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật thoát vị bẹn tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Những bệnh nhân bị thoát vị bẹn có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa tiêu hóa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống,

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa tiêu hóa theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt:

- Tam âm giao

- Túc tam lý

- Giáp tích D12

- Thứ liêu

- Đường mổ:

+ Thiên khu

+ Khí xung

+ Duy đạo

+ Xung môn

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao 2 bên: châm tả, kim nghiêng góc 45 sâu 1,5 - 2 thốn

- Túc tam lý 2 bên: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn

- Giáp tích D12 bên mổ: châm kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn

- Thứ liêu bên mổ: phải đưa được kim vào lỗ xương cùng, bệnh nhân có cảm giác tức xuống mặt sau mông hoặc tức vào trong tiểu khung.

- Đường mổ: dùng phương pháp mãng châm:

+ Thiên khu xuyên Khí xung

+ Duy đạo xuyên Xung môn

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

QUY TRÌNH SỐ 59

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT U XƠ TỬ CUNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật u xơ tử cung.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật u xơ tử cung tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có u xơ tử cung, có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa sản.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống, Seduxen 10mg x 01 ống,

Morphin 10mg x 01 ống, Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa sản theo quy định.

- Được giải thích để biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Tam âm giao

- Túc tam lý

- Giáp tích D12, L2

- Thứ Liêu

- Đường mổ:

+ Thiên khu

+ Hoành cốt

+ Duy đạo

+ Ngũ xu

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao 2 bên: châm tả, kim nghiêng góc 45 sâu 1,5 - 2 thốn.

- Túc tam lý 2 bên: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn.

- Giáp tích D12, L2: châm kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Thứ liêu: phải đưa được kim vào lỗ xương cùng, bệnh nhân có cảm giác tức xuống mặt sau mông hoặc tức vào trong tiểu khung.

- Đường mổ: dùng phương pháp Mãng châm:

+ Thiên khu xuyên Hoành cốt (nếu mổ đường trắng giữa)

+ Duy đạo xuyên Hoành cốt

+ Ngũ xu xuyên Thiên khu (nếu mổ đường vòng cung).

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

QUY TRÌNH SỐ 60

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT U NANG BUỒNG TRỨNG

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật u nang buồng trứng.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật u nang buồng trứng tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh có u nang buồng trứng, có chỉ định phẫu thuật của chuyên khoa sản.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

3.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa sản theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở chân và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Tam âm giao

- Túc tam lý

- Giáp tích D12, L2

- Thứ liêu

- Đường mổ:

+ Thiên khu

+ Hoành cốt

+ Duy đạo

+ Ngũ xu

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Tam âm giao 2 bên: châm tả, kim nghiêng góc 45 sâu 1,5 - 2 thốn

- Túc tam lý 2 bên: châm bình bổ bình tả, kim sâu 1,5 - 2,5 thốn

- Giáp tích D12, L2 2 bên: châm kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn.

- Thứ liêu 2 bên: phải đưa được kim vào lỗ xương cùng, bệnh nhân có cảm giác tức xuống mặt sau mông hoặc tức vào trong tiểu khung.

- Đường mổ: dùng phương pháp Mãng châm:

+ Thiên khu xuyên Hoành cốt 2 bên (nếu mổ đường trắng giữa)

+ Duy đạo xuyên Hoành cốt 2 bên

+ Ngũ xu xuyên Thiên khu 2 bên (nếu mổ đường vòng cung).

- Nếu đường mổ vòng cung chỉ ở một bên thì chỉ châm kim đường mổ bên mổ.

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt đường mổ: phải luôn luôn kiểm soát mũi kim không để mũi kim vào trong ổ bụng.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

QUY TRÌNH SỐ 61

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT U VÚ, UNG THƯ VÚ

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật u vú, ung thư vú.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật u vú, ung thư vú tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh nhân có u lành ở vú hoặc ung thư vú có thể di căn hoặc hoặc chưa, có chỉ định phẫu thuật patay, hoặc nạo vét hạch nách của chuyên khoa u bướu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 15 - 25cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc: Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống, Seduxen 10mg x 01 ống,

Morphin 10mg x 01 ống, Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa u bướu theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Hợp cốc- Nội quan

- Thiên tuyền - Cực tuyền

- Kiên trinh

- Đường mổ:

+ Kỳ môn+ Đại bao

+ Thiên trì+ Tử cung

5.2. Tư thế người bệnh: nằm ngửa, hai tay dang, tay bên mổ dang tối đa.

5.3. Thủ thuật

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Hợp cốc: châm kim nghiêng 45, sâu 1 - 2 thốn

+ Nội quan: châm kim nghiêng 60 - 70, sâu 1,5 - 2,5 thốn

- Mãng châm:

+ Thiên tuyền xuyên Cực tuyền

+ Kiên trinh xuyên Cực tuyền

- Đường mổ:

+ Kỳ môn: dùng kim 15cm châm nghiêng 15, hướng kim về phía huyệt Nhũ căn bên đối diện, luồn kim dưới da và trên các xương sườn, dài 6 - 7 thốn (12 - 15cm).

+ Đại bao: dùng kim dài 15cm châm kim nghiêng 10 - 15, hướng kim về phía Cực tuyền, luồn kim dưới da và trên các xương sườn, dài 5 - 6 thốn (10 - 12cm).

+ Thiên trì: dùng kim dài 10cm châm nghiêng 45, hướng kim về phía huyệt Cực tuyền sâu 0,2 - 0,3 thốn (0,4 - 0,6cm).

+ Tử cung: dùng kim dài 10cm châm nghiêng 15, hướng kim về phía rốn, luồn kim dưới da trên xương ức, châm sâu 0,3 - 0,5thốn (0,6 - 1cm).

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng, Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường: Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Huyệt Đường mổ: Phải kiểm soát được mũi kim, tránh châm vào xương và phổi.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Sau khi kích thích máy, bệnh nhân có cảm giác tê bì, nặng lan từ đầu ngón tay lên. Sau 20 - 25 phút, cảm giác này lan lên đến khuỷu tay, đồng thời vùng ngực có cảm giác tê bì, căng, nặng. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành phẫu thuật.

QUY TRÌNH SỐ 62

CHÂM TÊ PHẪU THUẬT TUYẾN ỨC

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật tuyến ức.

- Mục đích: Đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật tuyến ức tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh trên 18 tuổi được xác định là nhược cơ do còn tuyến ức có chỉ định phẫu thuật lấy bỏ tuyến ức của chuyên khoa phẫu thuật lồng ngực.

3. Chống chỉ định

- Người bệnh dưới 18 tuổi

- Người bệnh có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng

- Người bệnh không hợp tác với châm tê

- Phụ nữ có thai

- Người bệnh có huyết áp cao trên 180/110mmHg.

4. CHUẨN BỊ

4.1. Cán bộ y tế: 01 bác sĩ; 01 kỹ thuật viên hoặc lương y đã được đào tạo châm tê.

4.2. Phương tiện

- Máy điện châm hai tần số bổ, tả.

- Kim châm cứu vô trùng loại 6 - 8 - 10 - 30cm

- Bơm tiêm vô trùng 5ml, bông, cồn sát trùng, kìm có mấu.

- Thuốc:

+ Atropin sunphat 0,25mg x 01 ống

+ Seduxen 10mg x 01 ống,

+ Morphin 10mg x 01 ống

+ Fentanyl 5mg/10ml x 01 ống.

- Các phương tiện, dụng cụ, thuốc hồi sức cấp cứu.

4.3. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa phẫu thuật lồng ngực theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay và vùng mổ khi châm tê.

5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

5.1. Phác đồ huyệt

- Hợp cốc

- Nội quan

- Giáp tích C7, D1.

- Đường mổ: + Du phủ

+ Thần phong

5.2. Tư thế bệnh nhân: Bệnh nhân nằm ngửa, hai tay dang.

5.3. Thủ thuật:

Xác định và sát trùng da vùng huyệt, châm kim qua da nhanh, đẩy kim từ từ theo hướng huyệt đã định, châm phải đạt đắc khí.

- Châm tả:

+ Hợp cốc 2 bên: châm kim nghiêng 45, sâu 1 - 2 thốn

+ Nội quan 2 bên: châm tả, kim nghiêng 60 - 70, sâu 1,5 - 2,5 thốn

+ Giáp tích C7, D1: châm tả, kim thẳng góc với mặt da, hướng kim hơi chếch ra ngoài, sâu 2 - 3 thốn, phải đạt đắc khí.

- Đường mổ: châm theo phương pháp mãng châm: Du phủ xuyên Thần phong

5.4. Kích thích bằng máy điện châm

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 -55Hz.

- Cường độ: tăng dần từ số 40 - 300 microAmpe.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 20 - 30 phút sẽ tê và duy trì kích thích trong suốt quá trình phẫu thuật.

5.5. Thuốc hỗ trợ:

a. Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da:

- Atropin sunphat 0,5g/1kg cân nặng.

- Seduxen 0,2mg/kg cân nặng.

- Morphin 0,2mg/kg cân nặng.

b. Tiêm tĩnh mạch chậm khi cần thiết tăng cường:

- Fentanyl 2g/kg cân nặng.

6. THEO DÕI VÀ XỬ LÍ TAI BIẾN

6.1. Trong khi châm

- Trong khi châm các huyệt giáp tích hướng kim đi không đúng có thể đâm phải gai ngang, rút kim châm lại.

- Huyệt Đường mổ phải kiểm soát được mũi kim, tránh châm vào xương và phổi.

6.2. Sau khi châm

Nếu chảy máu sau khi rút kim, dùng bông khô vô khuẩn, ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

QUY TRÌNH SỐ 63

ĐIỀU TRỊ BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP

I. ĐẠI CƯƠNG

Tăng huyết áp động mạch ở người trưởng thành được xác định khi huyết áp tâm thu lớn hơn hoặc bằng 140mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương lớn hơn hoặc bằng 90mmHg.

Y học cổ truyền xếp bệnh tăng huyết áp thuộc phạm vi một số chứng ”huyễn vựng”, ”đầu thống”, ”chính xung”. Huyễn vựng là thuật ngữ y học cổ truyền để mô tả một tình trạng bệnh lý có biểu hiện hoa mắt chóng mặt, choáng váng xây xẩm, chòng chành như ngồi trên thuyền. Theo quan niệm của y học cổ truyền, nguyên nhân chính gây ra chứng huyễn vựng là do các yếu tố thất tình, ẩm thực bất điều và nội thương hư tổn, ảnh hưởng chính đến các tạng tâm, can, tỳ và thận.

II. CHẨN ĐOÁN

Người bệnh thấy hoa mắt chóng mặt, choáng váng xây xẩm, đo huyết áp trong điều kiện nghỉ ngơi 30 phút trước khi đo có chỉ số huyết áp trên 140/90mmHg.

1. Bệnh danh: huyễn vựng.

2. Chẩn đoán bát cương: Tuỳ theo từng thể bệnh.

3. Nguyên tắc điều trị chủ yếu: Bình can tức phong, tư âm tiềm dương, trừ đàm hóa trọc, hoạt huyết lợi thủy.

III. CÁC THỂ BỆNH VÀ ĐIỀU TRỊ

1. Can dương thượng cang

- Triệu chứng lâm sàng: Người bệnh thấy căng váng đầu, hoa mắt, ù tai, mặt đỏ, tính tình nóng nảy hay cáu giận, miệng đắng, ngủ kém. Lưỡi đỏ, mạch huyền.

- Pháp điều trị: Bình can tiềm dương, thanh hoả, tức phong.

- Phương dược: Thiên ma câu đằng ẩm gia giảm

Bài thuốc tham khảo: Thiên ma 08g, Câu đằng 16g, Thạch quyết minh 20g, Đỗ trọng 16g, Tang ký sinh 12g, Ích mẫu 12g, Ngưu tất 12g, Chi tử 12g, Hoàng cầm 12g, Phục thần 16g, Dạ giao đằng 20g.

2. Thể đàm thấp

- Triệu chứng lâm sàng: Hoa mắt chóng mặt, cảm giác nặng nề, bụng đầy, ăn ít dễ nôn, ngủ hay mê. Lưỡi bệu, rêu trắng nhờn, mạch nhu hoạt.

- Pháp điều trị: Táo thấp tiêu đàm, kiện tỳ hòa vị

- Phương dược: Bán hạ bạch truật thiên ma thang

Bài thuốc tham khảo: Bán hạ 12g, Trần bì 08g, Phục linh 12g, Cam thảo 04g, Bạch truật 12g, Thiên ma 08g, Sinh khương 4 lát, Đại táo 3 quả.

3. Thể can thận âm hư

- Triệu chứng lâm sàng: Hoa mắt chóng mặt, váng đầu, mệt mỏi, hay quên, đau lưng mỏi gối, ù tai mất ngủ, có thể di tinh. Lòng bàn tay bàn chân nóng, tiểu vàng, lưỡi đỏ, mạch huyền tế.

- Pháp điều trị: Bổ thận tư âm

- Phương dược: Kỷ cúc địa hoàng: Thục địa 12g, Hoài sơn 16g, Sơn thù 12g, Kỷ tử 16g, Đan bì 12g, Trạch tả 10g, Bạch linh 12g, Cúc hoa 12g.

QUY TRÌNH SỐ 64

ĐIỀU TRỊ HUYẾT ÁP THẤP

I. ĐẠI CƯƠNG

Chứng huyết áp thấp là tình trạng bệnh lý hay gặp ở các lứa tuổi. Bệnh kéo dài sẽ làm giảm sức khoẻ, làm giảm hoặc mất khả năng làm việc, dễ dẫn đến tai biến mạch máu não. Đây là bệnh khó điều trị khỏi, nhưng nếu có chế độ dự phòng và điều trị kịp thời thì vẫn có tiên lượng tốt.

Hằng số sinh học về huyết áp của người Việt Nam trưởng thành như sau: huyết áp thâm thu trong giới hạn 90 - 140mmHg, huyết áp tâm trương: 60 - 90mmHg. Nếu huyết áp tâm thu ở dưới mức tối thiểu (= 180mmHg

- Viêm loét dạ dày, tá tràng.

- Rong huyết, xuất huyết.

- Rối loạn đông máu.

- Bệnh đái tháo đường.

- Rối loạn chức năng gan thận.

- Phụ nữ có thai trong 3 tháng đầu.

+ Cách dùng:

Ngày uống 40 - 80 ml chia 2 lần: buổi sáng trước hoặc sau bữa ăn, tối 1 giờ trước khi đi ngủ.

2. Bài 2: Bổ huyết mạch (dạng viên tễ)

+ Thành phần:

Thục địa

Xuyên khung

Ngưu tất

Liên nhục

Hoài sơn

Cam thảo

Phòng sâm

Mộc hương

+ Tác dụng: Bổ khí, dưỡng huyết, thông mạch.

Cách dùng: Ngày uống 20g; chia 2 lần sáng, chiều.

+ Chú ý: Cần phối hợp các thuốc trên với thuốc thang trong vòng 3 - 4 tháng

VI. PHƯƠNG PHÁP KẾT HỢP YHHĐ VỚI YHCT

Ở giai đoạn III, IV có lở loét, hoại thư rầm rộ cần kết hợp thêm thuốc YHHĐ.

Các thuốc kết hợp:

1. Kháng sinh: Sử dụng khi có viêm loét, sưng nề, rỉ dịch nhiều

Gồm:

Cefazolin lọ 1g

Cefotaxim lọ 1g

Ceftriaxon lọ 1g

Dùng 1 trong 3 loại trên, liều lượng 2g 1 ngày x 10 ngày, tiêm tĩnh mạch chia 2 lần sáng, chiều (thử phản ứng trước khi tiêm).

2. Cocticoid:

Presnisonlon 5mg

4 ngày đầu mỗi ngày uống 4 viên chia 2 lần sáng, chiều (sau bữa ăn).

4 ngày tiếp theo mỗi ngày uống 3 viên, 2 viên sáng, 1 viên chiều.

4 ngày tiếp theo uống 2 viên chia 2 lần sáng chiều.

2 ngày cuối mỗi ngày uống 1 viên vào buổi sáng.

3. Các thuốc cải thiện tuần hoàn ngoại vi:

Fonzylane ống 50mg/5ml x 4 - 6 ống pha với 500ml dung dịch 5% hoặc muối Nacl 90/00.

Truyền tĩnh mạch (tuần truyền 2 - 3 lần).

4. Chống kết tập tiểu cầu:

Aspecgic 100mg x 2 gói/ngày uống sáng, chiều sau bữa ăn.

Hoặc Dipyridamol 75mg/ngày (viên 25,50, 75mg).

5. Giảm đau:

Aspirin pH8 0,5g x 2 - 4 viên/ngày.

Efferelgan Codein 500mg x 2 - 4 viên/ngày.

Chú ý vệ sinh loét hàng ngày:

- Nếu vết loét hoại thư có nhiều mủ:

- Rửa oxy già cho sạch mủ.

- Rửa lại bằng nước muối sinh lý.

- Thấm khô.

- Nhỏ Betadine sát khuẩn lên bề mặt vết loét.

- Đắp gạc tẩm mỡ kháng sinh lên vết loét băng lại.

Có thể thay mỡ kháng sinh bằng lá Mỏ quạ tươi (rửa sạch, bỏ cuộng, giã nát rồi lấy thịt lá đã nhuyễn đắp vào vết loét, lần 1 ngày)

VII. TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ

Loại A: Kết quả tốt.

Lâm sàng:

+ Hết các triệu chứng rối loạn cảm giác đầu chi (hết đau rát, giá lạnh chi).

+ Hết tím tái, hết sưng nề (da chi hông).

+ Hết đau cách hồi chi.

+ Thể có loét thì vết loét liền sẹo.

+ Vận động chi hết đau, giảm teo cơ.

+ Đi bộ được trên 1000m.

+ Cận lâm sàng: Số lượng bạch cầu giảm, bạch cầu đa nhân trung tính giảm, tốc độ máu lắng giảm.

+ Siêu âm mạch: Tổn thương hẹp lòng mạch được cải thiện tốt, tuần hoàn lưu thông tốt hơn.

Loại B: Kết quả khá.

+ Lâm sàng:

- Thể chưa loét: giảm tím tái, giảm đau nhức, giảm giá lạnh chi, da chi ấm hồng hơn, vận động chi cho đỡ đau nhức (đi bộ được trên 500m).

- Thể có loét: Vết loét gần lành, còn đau it, các rối loạn dinh dưỡng và cảm giác rối loạn đầu chi giảm.

+ Cận lâm sàng: Số lượng bạch cầu giảm ít, tỷ lệ bạch cầu đa nhân trung tính giảm.

+ Doppler mạch có tiến bộ hơn.

Loại C: Kết quả không đáng kể hay không có kết quả.

Cận lầm sàng: số lượng bạch cầu và máu lắng không giảm.

Siêu âm mạch: Như cũ.

Loại D: Bệnh nặng thêm phải chuyển phương pháp điều trị.

QUY TRÌNH SỐ 92

HEN PHẾ QUẢN

I. ĐẠI CƯƠNG:

1. Quan niệm của YHHĐ:

Hen phế quản là trạng thái lâm sàng của sự phản ứng cao độ ở phế quản do nhiều kích thích khác nhau. Biểu hiện lâm sàng đặc trưng là khó thở, tiếng cò cử, phù nề niêm mạc phế quản và tăng tiết nhầy phế quản.

Hiện nay tại Việt Nam tỷ lệ hen phế quản khoảng 2 - 6% dân số và >10% ở trẻ em.

Nghĩ đến hen phế quản khi có một trong các dấu hiệu sau:

+ Cơn hen với đặc điểm: có tiền triệu hắt hơi sổ mũi, khó thở chậm thì thở ra.

+ Tiếng thở rít (trẻ em có viêm phế quản co thắt > 3 lần)

+ Tiền sử có một trong các triệu chứng sau:

Ho về đêm >3 lần

Tiếng rít tái phát

Khó thở tái phát

Nặng ngực nhiều lần

+ Khám thực thể: Trong cơn hen tiếng ran rít, ran ngáy 2 bên phổi, rì rào phế nang giảm. Ngoài cơn không nghe thấy gì

Thăm dò chức năng hô hấp có rối loạn thông khí tắc nghẽn với FEV1 15% sau khi dùng salbutanul 400g.

2. Quan niệm của YHCT

+ Hen phế quản thuộc phạm vi chứng háo suyễn, đàm ẩm

+ Nguyên nhân do nhiễm phải ngoại tà, ăn uống, tình chí bất thường ảnh hưởng đến công năng của tạng phế và thận: Phế tuyên giáng, thận nạp khí khi phế khí nghịch, thận không nạp khí dẫn đến khó thở tức ngực

Ngoài ra còn do tỳ hư không vận hoá thuỷ cốc, thận (+) hư không ôn tỳ dương làm đàm ẩm ứ trệ gây đờm nghịch, khó thở, tức ngực.

+ YHCT quan niệm trong cơn hen phế quản là chứng thực; ngoài cơn hen là chứng hư.

II. CHỈ ĐỊNH

Trong cơn hen phế quản phối hợp YHHĐ với YHCT (Thuốc thang, châm cứu, xoa bóp).

Ngoài cơn dùng các thuốc YHCT tăng cường chức năng của tạng phế, tỳ, thận.

III. CHỐNG CHỈ ĐỊNH:

Phải điều trị bằng YHHĐ khi bệnh nhân có cơn hen phế quản nặng cấp với các biểu hiện:

+ Khó thở khi nghỉ ngơi, người cúi về phía trước (trẻ em bỏ bú) kích thích đờ đẫn, lẫm lộn, thở chậm hoặc tần số thở>30 lần/1phút.

+ Ran rít giảm hoặc mất.

+ Mạch > 120 lần /phút (>160 lần/ 1 phút ở trẻ sơ sinh).

+ LLĐ 99% lưu lượng đỉnh bình thường.

+ Khá:

Bệnh nhân còn khó thở khi đi lại có thể nằm ngửa được.

Tần số thở 23 lần/phút.

Bệnh nhân có thể đối thoại được.

Tri giác kích thích nhẹ.

Lưu lượng đỉnh ≥ 80% giá trị bình thường dao động 23 đến 30 lần/phút.

Tri giác kích thích, bồn chồn.

Lưu lượng đỉnh > 60%; 30%.

+ Kém:

Không đáp ứng với điều trị.

Khó thở liên tục, bệnh nhân ngồi cúi về phía trước.

Tần số thở > 30 lần/phút.

Diễn đạt từ ngữ khó khăn trả lời từng từ một.

Tri giác kích thích: ngủ gà, lú lẫn.

Lưu lượng đỉnh 30%.

QUY TRÌNH SỐ 93

ĐIỀU TRỊ VIÊM QUANH KHỚP VAI

BẰNG PHƯƠNG PHÁP YHCT KẾT HỢP YHHĐ

I. ĐẠI CƯƠNG:

Viêm quanh khớp vai (VQKV) thuộc nhóm bệnh thấp ngoài khớp, theo phân loại của YHHĐ. VQKV thì là một cụm từ chỉ tất cả những trường hợp đau và hạn chế vận động khớp vai do tổn thương phần mềm quanh khớp, chủ yếu là giãn cơ, dây chằng và bao khớp.

Theo định nghĩa này, VQKV không bao gồm những bệnh có tổn thương của đầu xương, sụn khớp và màng hoạt dịch (chấn thường, viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm khớp dạng thấp, viêm cột sống dính khớp…). Dựa vào triệu chứng lâm sàng bệnh được phân làm 3 thể: VQKV thể đơn thuần, VQKV thể nghẽn tắc và VQKV có hội chứng vai tay. Chẩn đoán VQKV dựa theo tiêu chuẩn lâm sàng chẩn đoán của Boissier MC 1992.

Theo YHCT, bệnh thuộc phạm vi chứng kiên tý. Gồm ba thể là kiên thống, kiên ngưng và hậu kiên phong, tương đương với ba thể của YHHĐ.

Do chứng này thuộc phạm vi chứng tý, nên nguyên nhân cũng do phong, hàn, thấp kết hợp với nhau làm bế tắc kinh lạc gây ra. Giai đoạn đầu phong hàn thắng, bệnh nhân đau là chủ yếu (kiên thống): giai đoạn sau hàn thấp thắng, hạn chế vận động là chủ yếu (kiên ngưng). Lâu ngày các tà khí này làm tắc đường lưu thông khí huyết, khí huyết không đủ nuôi dưỡng cân cơ, gây ra thể hậu kiên phong.

II. CHỈ ĐỊNH:

Nhìn chung: điều trị VQKV bằng phương pháp YHCT có chỉ định rộng rãi cho hầu hết các trường hợp bao gồm các nguyên nhân gây VQKV cụ thể như sau:

1. Tại chỗ:

- Chấn thương: Thường là vi chấn thương do nghề nghiệp, thói quen, động tác thể thao… Đôi khi có thể do chấn thương mạnh vào vùng vai.

- Viêm gân, thoái hoá hoặc vôi hoá phần mềm quanh khớp.

- Thời tiết: lạnh, ẩm.

2. Ở xa:

- Các tổn thương thần kinh: Liệt nửa người do di chứng cña tai biến mạch máu não, chấn thương sọ não, viêm não-màng não… Đây là tổn thương thứ phát do rối loạn vận động gây ra. Chèn ép các rễ thần kinh cùng đốt sống cổ do thoái hoá, viêm, u các đốt sống cổ.

- Chấn thương ở bàn ngón tay, cổ tay.

3. Không rõ nguyên nhân: Chiếm khoảng 15% bệnh nhân.

III. CHỐNG CHỈ ĐỊNH:

Điều trị VQKV bằng phương pháp YHCT an toàn và hiệu quả, chỉ cần lưu ý những chống chỉ định chung của phương pháp châm cứu:

- Các trường hợp bệnh lý thuộc diện cấp cứu.

- Người có sức khoẻ yếu, thiếu máu, người có tiền sử nhồi máu cơ tim, bệnh động mạch vành, viêm màng ngoài tim, phụ nữ có thai.

- Cơ thể ở trạng thái không bình thường như: vừa lao động xong, mệt mỏi, đói…

IV. CHUẨN BỊ:

1. Cán bộ y tế:

- Thăm khám toàn diện, hỏi bệnh, đưa ra chẩn đoán và chỉ định phương pháp điều trị cho người bệnh.

- Nên chọn tư thế thuận lợi nhất để có thể thực hiện thủ thuật châm, cứu, xoa bóp, thuỷ châm được dễ dàng.

2. Bệnh nhân:

* Làm một số xét nghiệm: Xét nghiệm thường quy, Xquang khớp vai, siêu âm khớp vai.

* Lựa chọn tư thế sao cho thoả mái nhất, chịu được lâu và phải bộc lộ được rõ vùng cần châm. Thường có một số tư thế như sau:

- Ngồi ngửa dựa ghế.

- Ngồi thẳng lưng.

- Ngôi co khuỷu tay trên bàn.

- Nằm nghiêng.

3. Phương tiện:

- Kim châm cứu, máy điện châm, điếu ngải cứu.

- Bơm tiêm, bông, panh, cồn 700 để sát trùng.

- Khay đựng dụng cụ.

- Phương tiện sắc thuốc.

4. Hồ sơ bệnh án: Theo mẫu bệnh án quy định.

V. QUY TRÌNH ĐIỀU TRỊ CÁC THỂ BỆNH VQKV BẰNG PHƯƠNG PHÁP YHCT KẾT HỢP YHHĐ:

1. Thể Kiên thống: tương đương với VQKV đơn thuần

- Pháp điều trị: Khu phong, tán hàn, trừ thấp. ôn thông kinh lạc.

- Bài thuốc:

Khương hoạt

8gNghệ vàng12g

Quế chi

6g Trần bì8g

Phòng phong

8gThổ phục linh12g

Bạch chỉ

12gSinh khương6g

Hoàng kỳ

16gCam thảo6g

Xích thược

12g

Sắc uống ngày một thang

- Phương pháp không dùng thuốc:

+ Châm cứu:

Thủ thuật: Châm tả.

Huyệt: Kiên tỉnh, Kiên ngung, Kiên trinh, Thiên tông, Trung phủ, Tý nhu, Cự cốt, Vân môn, á thị.

Có thể hào châm, ôn châm, điện châm, nhĩ châm, trường châm… Nhưng điện châm có khả năng giảm đau tốt nhất.

+ Xoa bóp bấm huyệt:

Thủ thuật: Xát, day, lăn, bóp, vờn, vận động, bấm huyệt (các huyệt châm cứu).

Động tác cần làm nhẹ nhàng, không gây đau tăng cho bệnh nhân.

+ Thuỷ châm:

Thuốc: Vitamin B1, B6, B12, thuốc giảm đau chống viêm không chứa Corticoid.

Huyệt: Thiên tông, Kiên trinh, Tý nhu, Đại chuỳ…

Với thể này châm cứu là chính, xoa bóp là phụ, nếu xoa bóp phải làm nhẹ nhàng.

2. Thể Kiên ngung: tương đương với VQKV thể nghẽn tắc

- Pháp điều trị: Trừ thấp, tán hàn, khu phong, thư cân hoạt lạc

- Bài thuốc:

Khương hoạt

8gXuyên sơn giáp8g

Phòng phong

8gQuế chi6g

Xích thược

12gBạch chỉ12g

Nghệ vàng

12gSinh khương6g

Đẳng sâm

16gBạch truật12g

Trần bì

8gCam thảo6g

Sắc uống ngày 1 thang.

- Phương pháp không dùng thuốc

+ Châm cứu: Châm bổ các huyệt như thể kiên thống.

+ Xoa bóp: rất có tác dụng với thể này.

- Thủ thuật: Xát, day, lăn, bóp, vờn, bấm huyệt, rung, vận động. Trong đó vận động để mở khớp vai là động tác quan trọng nhát. Tăng dần cường độ, biên độ vận động khớp vai phù hợp với sức chịu đựng tối đa của bệnh nhân.

- Bệnh nhân cần phối hợp tập luyện tích cực, kiên trì, nhất là các động tác mở khớp sẽ có kết quả tốt.

3. Thể Hậu kiên phong: tương đương với VQKV thể có hội chứng vai tay

- Pháp điều trị: Bổ khí huyết, hoạt huyết tiêu ứ

- Bài thuốc:

Thục địa

16gĐào nhân10g

Đương quy

10gHồng hoa10g

Bạch thược

12gXuyên khung16g

Đẳng sâm

10gHoàng kỳ16g

Sắc uống ngày một thang

Bàn tay phù nề nhiều, đau nhức gia khương hoạt 16g, Uy linh tiên 12g để tăng sức trừ phong thấp, chỉ thống.

Bàn tay bầm tím, lưỡi tím có điểm ứ huyết gia Tô mộc 10g. Nghệ vàng 8g để tăng sức hoạt huyết tiêu ứ.

- Phương pháp không dùng thuốc:

+ Châm cứu: là biện pháp kết hợp, dùng khi đau nhiều.

- Thủ thuật: Châm bổ

- Huyệt: như thể kiên ngưng, thêm khúc trì, Thủ tam lý, Ngoại quan, Dương trì, Hợp cốc bên đau.

+ Xoa bóp: Là chủ yếu

- Thủ thuật: như thể kiên ngưng, có xoa bóp thêm ở bàn tay.

- Chỉ nên làm sau khi bàn tay hết bầm tím, phù nề để tránh các tổn thương thứ phát như teo cơ, cứng khớp.

- Bệnh nhân cần kết hợp tự xoa bóp, tập vận động bàn tay, khớp vai.

- Ở thể này nên kết hợp các vitamin nhóm B, thuốc giảm đau chống viêm không chứa Corticoid đường uống cho bệnh nhân.

VI. TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ:

Năm 1987, Constant và Murley đã công bố phương pháp lâm sàng đánh giá chức năng vai và được hội nghị khớp học của SECEC chấp nhận và còn được gọi là tiêu chuẩn Constant. Tiêu chuẩn này ngày nay đã được các tác giả trên thế giới và Việt Nam công nhận áp dụng.

Constant và Murley đánh giá chức năng vai dựa trên 4 tiêu chuẩn chính là: đau, hoạt động cuộc sống hàng ngày, tầm vận động khớp vai, lực vai với tổng số điểm là 100. Tiêu chuẩn này được đánh giá trước và sau điều trị viêm quanh khớp vai và phân loại kết quả điều trị ở 5 mức độ:

- Rất tốt:

95 - 100 điểm

- Tốt:

85 - 94 điểm

- Khá

75 - 84 điểm

- Trung bình

60 - 74 điểm

- Kém < 60 điểm

QUY TRÌNH SỐ 94

ĐIỀU TRỊ LIỆT DÂY THẦN KINH VII NGOẠI BIÊN

I/ ĐẠI CƯƠNG:

Liệt dây thần kinh VII ngoại biên là một bệnh thường gặp của dây thần kinh sọ não số VII.

Y học cổ truyền gọi bệnh này là chứng “Khẩu nhãn oa tà” miệng và mắt méo lệch. Mặt mất cân đối rõ rệt, bên liệt không nhăn trán được, lông mày hơi sệ xuống. Mắt nhắm không kín, không làm được động tác phồng má, mím môi, miệng kéo lệch sang bên lành, ăn uống rơi vãi.

Nguyên nhân:

- Bệnh do phong hàn tà xâm nhập vào lạc mạch của các kinh dương ở mặt làm cho sự lưu thông kinh khí bị trở ngại, khí huyết không được điều hòa, kinh cân mất dinh dưỡng, cân nhục mềm nhẽo gây lên bệnh.

Mặt khác khi cơ thể ở tình trạng vệ khí hư, chính khí yếu do các nguyên nhân bên trong hoặc bên ngoài, bệnh tà nhân cơ hội xâm nhập vào các kinh mạch lạc mạch của cơ thể làm cho sự tuần hoàn của khí huyết trong kinh lạc bị ứ trệ dẫn đến sự rối loạn hoạt động của các cơ quan bộ phận trong cơ thể mà tạo nên bệnh.

- Do phong nhiệt tà xâm phạm vào kinh mạch, làm kinh cân thiếu dinh dưỡng mà gây nên. Nhiệt tà hay gây sốt và chứng viêm nhiệt, thiêu đốt tân dịch.

- Do sang chấn gây ra huyết ứ ở kinh lạc, từ đó mà gây liệt.

II/ CHỈ ĐỊNH

Điều trị liệt dây VII ngoại biên bằng phương pháp YHCT có chỉ định rộng rãi tùy theo nguyên nhân gây bệnh cụ thể như sau:

+ Phương pháp điều trị không dùng thuốc: Châm, ôn châm, điện châm, ôn điện châm và kết hợp xoa bóp bấm huyệt tại chỗ.

+ Dùng thuốc: Thuốc YHCT và thuốc YHHĐ

III/ CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Nhìn chung, điều trị liệt dây thần kinh VII ngoại biên bằng phương pháp YHCT an toàn và hiệu quả, cần lưu ý những chống chỉ định chung của phương pháp châm:

- Các trường hîp bệnh lý thuộc diện cấp cứu.

- Người mắc bệnh nhồi máu cơ tim.

- Phụ nữ có thai.

- Trạng thái cơ thể bất thường.

IV/ CHUẨN BỊ

1/ Cán bộ y tế:

- Thăm khám toàn diện.

- Hỏi bệnh.

- Đưa ra chẩn đoán.

- Chỉ định phương pháp điều trị cho người bệnh.

- Chọn tư thế thuận lợi nhất để thực hiện thủ thuật châm, cứu, xoa, bóp được dễ dàng.

2/ Người bệnh:

- Làm một số xét nghiệm thường qui, điện cơ vùng mặt.

- Lựa chọn tư thế thoải mái, bộc lộ rõ vùng cần làm thủ thuật, thường có một vài tư thế:

+ Nằm ngửa trên giường.

+ Ngồi ngửa dựa ghế.

3/ Phương tiện:

- Kim châm cứu, máy điện châm, điếu ngải cứu.

- Bông, pank vô trùng, cồn 700, bơm tiêm.

- Khay đựng dụng cụ.

- Phương tiện để sắc thuốc.

4/ Hồ sơ bệnh án: Theo mẫu bệnh án quy định

V/ QUY TRÌNH ĐIỀU TRỊ CÁC THỂ THEO YHCT

Phương pháp kết hợp YHHĐ-YHCT

1/ Thể phong hàn (liệt dây thần kinh VII ngoại biên do lạnh)

- Phương pháp điều trị: Khu phong, tán hàn, hành khí, hoạt huyết

- Bài thuốc:

Khương hoạt

08g

Phòng phong

08g

Độc hoạt

08g

Đương quy

08g

Tần giao

08g

Thục địa

12g

Bạch chỉ

08g

Bạch thược

08g

Xuyên khung

08g

Bạch truật

08g

Cam thảo

06g

Bạch linh

08g

Sắc uống ngày 1 thang

*/ Phương pháp không dùng thuốc:

+ Châm cứu:

- Huyệt tại chỗ: Toản trúc, tình minh, ty trúc không, dương bạch, địa thương, giáp xa, nghinh hương, ế phong, nhân trung, thừa tương.

- Huyệt toàn thân: Hợp cốc bên đối diện.

- Dùng hào châm, điện châm (với cường độ nhẹ nhàng theo ngưỡng kích thích người bệnh).

- Nên kết hợp ôn châm, thận trọng tàn rơi vào mắt, tránh cứu dễ gây bỏng.

- Mỗi ngày châm cứu 1 lần, mỗi lần 30 phút, một liệu trình 10 ngày.

+ Xoa bóp:

- Dùng mặt trong 2 đốt ngón tay cái miết từ huyệt tinh minh lên huyệt toản trúc 10 lần.

- Miết từ huyệt toản trúc dọc theo cung lông mày tới huyệt thái dương 10 lần.

- Dùng ngón tay cái day từ huyệt toản trúc dọc theo cung lông mày tới huyệt thái dương 10 lần.

- Miết huyệt giáp xa đến địa thương 10 lần.

- Day huyệt giáp xa đến địa thương 10 lần.

- Dùng ngón tay cái phân huyệt nhân trung, thừa tương 10 lần.

- Xát má 10 lần.

- Bấm các huyệt đã nêu ở trên.

*/ Kết hợp với YHHĐ

- Vitamin B1 X 10 viên/ngày

- Thường xuyên nhỏ mắt bằng dung dịch Cloramfenicol 40/00. không được dùng Strychnine vì dễ chuyển sang co cứng.

2/ Thể phong nhiệt: (Liệt dây thần kinh VII ngoại biên do nhiễm trùng).

- Pháp điều trị: Khu phong, thanh nhiệt, hoạt huyết (khi có sốt).

Khu phong, dưỡng huyết, thông kinh hoạt lạc (khi hết sốt).

- Bài thuốc:

Kim ngân hoa

16g

Xuyên khung

12g

Bồ công anh

16g

Đan sâm

12g

Thổ phục linh

12g

Ngưu tất

12g

Ké đầu ngựa

12g

Sắc uống mỗi ngày 1 thang

- Phương pháp không dùng thuốc:

+ Châm cứu:

Thủ thuật: Châm tả, dùng điện châm

Huyệt: Các huyệt như thể phong hàn, thêm Khúc trì, Nội đình

Không cứu:

+ Xoa bóp: giống nhu thể phong hàn.

Mỗi ngày châm 1 lần, mỗi lần 30 phút, 1 liệu trình 10 ngày.

Kết hợp YHHĐ: tùy theo từng bệnh nhân có thể dùng thuốc:

+ Kháng sinh: Ampixilin hoặc Tetraxylin 1 - 2g/ngày.

+ Vitamin B1 0,01g: 10 - 15 viên/ngày.

+ Nhỏ mắt thường xuyên dung dịch Cloramfenicol 40/00.

3/ Thể huyết ứ: (Liệt dây thần kinh VII ngoại biên do sang chấn)

- Phương pháp điều trị: Hành khí hoạt huyết.

- Bài thuốc:

Đan sâm

12g

Chỉ xác

Xuyên khung

12g

Trần bì

Ngưu tất

12g

Hương phụ

Tô mộc

Uất kim

Sắc uống ngày 1 thang.

*/ Phương pháp không dùng thuốc.

+ Châm cứu

Thủ thuật: Châm tả, châm điện

Huyệt: Giống thể phong hàn

Châm thêm: huyệt Huyết hải, Túc tam lý

+ Xoa bóp: Giống thể phong hàn

Mỗi ngày châm 1 lần, mỗi lần 30 phút, mỗi liệu trình 10 ngày.

- Kết hợp YHHĐ

+ Vitamin B1 liều cao

+ Kháng sinh Ampixilin, Tetraxylin

+ Pretnisolon

+ Thường xuyên nhỏ mắt bằng dung dịch Cloramfenicol 40/00

+ Tập các động tác ở mắt, trán, môi, miệng.

+ Phẫu thuật chỉnh hình khi di chứng, co cứng nửa mặt

VI/ TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

1/ Khỏi:

+ Mắt nhắm kín Challes-Bell (-)

+ Nếp nhăn trán rõ.

+ Miệng, nhân trung, cân đối khi nghỉ ngơi và khi cười.

2/ Đỡ:

+ Hở khe mi mắt dưới 3mm.

+ Nếp nhăn trán mờ.

+ Rãnh mũi, má mờ.

+ Miệng-nhân trung cân đối khi nghỉ ngơi, lệch khi cười nói.

3/ Không khỏi

+ Hở khe mi trên 3mm.

+ Nếp nhăn trán mất.

+ Rãnh mũi má mất.

+ Miệng - nhân trung lệch khi nghỉ ngơi, khi cười nói.

DANH MỤC

QUY TRÌNH KỸ THUẬT Y HỌC CỔ TRUYỀN

(Ban hành kèm theo Quyết định số: 26/2008/QĐ-BYT ngày 22/7/2008

của Bộ trưởng Bộ Y tế)

STT

Quy trình

Quy trình khám bệnh Y học cổ truyền

Vọng chẩn (được bãi bỏ)

Văn chẩn(được bãi bỏ)

Vấn chẩn(được bãi bỏ)

Thiết chẩn(được bãi bỏ)

Quy trình chẩn đoán bằng Y học cổ truyền(được bãi bỏ)

Quy trình kê đơn thuốc Y học cổ truyền(được bãi bỏ)

Điện châm phục hồi chức năng liệt vận động do viêm não

Điện châm điều trị giảm thính lực

Điện châm điều trị mất tiếng

Điện châm điều trị giảm thị lực

Điện châm điều trị tắc tia sữa

Điện châm điều trị béo phì

Điện châm điều trị mất ngủ

Điện châm điều trị đau đầu

Điện châm điều trị hen xuyễn

Điện châm điều trị bướu cổ đơn thuần

Điện châm điều trị song thị

Điện châm điều trị nôn

Điện châm điều trị nấc

Điện châm điều trị sụp mi

Điện châm điều trị hỗ trợ cai nghiện ma tuý

Điện châm điều trị đau quanh khớp vai

Điện châm điều trị đau lưng

Điện châm điều trị đau thần kinh tọa

Điện châm điều trị chắp, lẹo

Điện châm điều trị đái dầm

Điện châm điều trị liệt ruột cơ năng

Điện châm điều trị liệt nửa người do tai biến mạch máu não

Điện châm điều trị liệt hai chi dưới

Điện châm điều trị tăng huyết áp

Điện châm điều trị táo bón

Điện châm điều trị rối loạn thần kinh chức năng

Điện châm giảm đau trong loét dạ dày tá tràng

Điện châm giảm đau do sỏi thận, sỏi niệu quản

Điện châm giảm đau do viêm đại tràng mạn

Điện châm giảm đau do sỏi mật

Điện châm điều trị viêm đa khớp dạng thấp

Điện châm điều trị liệt dương

Điện châm điều trị thống kinh

Điện châm điều trị kinh nguyệt không đều

Điện châm điều trị di tinh

Điện châm điều trị liệt dây thần kinh số VII ngoại biên

Điện châm điều trị đau dây thần kinh số V

Điện châm điều trị vẹo cổ cấp

Điện châm điều trị hội chứng vai gáy

Điện châm điều trị đau dây thần kinh liên sườn

Châm tê phẫu thuật xoang sàng hàm

Châm tê phẫu thuật viêm tai xương chũm

Châm tê phẫu thuật mắt

Châm tê phẫu thuật amidan

Châm tê phẫu thuật bướu cổ

Châm tê phẫu thuật sỏi niệu quản một phần ba trên, sỏi đài bể thận

Châm tê phẫu thuật sỏi niệu quản một phần ba giữa và dưới

Châm tê phẫu thuật dạ dày

Châm tê phẫu thuật lấy sỏi túi mật, cắt túi mật

Châm tê phẫu thuật sỏi bàng quang

Châm tê phẫu thuật thoát vị bẹn

Châm tê phẫu thuật u xơ tử cung

Châm tê phẫu thuật u nang buồng trứng

Châm tê phẫu thuật u vú, ung thư vú

Châm tê phẫu thuật tuyến ức

Điều trị tăng huyết áp

Điều trị huyết áp thấp

Điều trị U lành tính tuyến tiền liệt

Điều trị hội chứng ruột kích thích

Điều trị rối loạn Lipit máu

Quy trình điều trị thắt trĩ nội(được bãi bỏ)

Điều trị rò hậu môn(được bãi bỏ)

Quy trình giác(được bãi bỏ)

Sắc thuốc thang(được bãi bỏ)

Quy trình bấm huyệt

ứng dụng nguyên tắc điều trị vào bát pháp trong lão khoa YHCT

Nguyên tắc điều trị lão khoa Y học cổ truyền

Quy trình tập dưỡng sinh(được bãi bỏ)

Quy trình uống thuốc sắc(được bãi bỏ)

Quy trình ngâm nước thuốc(được bãi bỏ)

Quy trình xông hơi, khói thuốc(được bãi bỏ)

Điều trị cảm cúm

Điều trị đau thắt lưng

Điều trị thấp khớp

Điều trị suy nhược thần kinh

Điều trị mày đay

Phẫu thuật trĩ bằng máy ZZ2D và điều trị kết hợp YHCT(được bãi bỏ)

Quy trình xông hơi thuốc Y học cổ truyền(được bãi bỏ)

Quy trình ngâm thuốc và xông hơi(được bãi bỏ)

Quy trình chườm ngải cứu

Quy trình cắt trĩ bằng laser co2(được bãi bỏ)

Điều trị đau thần kinh hông

Điều trị di chứng tai biến mạch máu não bằng YHCT

Điều trị viêm động mạch chi

Hen phế quản

Điều trị viêm quanh khớp vai bằng kết hợp YHCT-YHHĐ

Điều trị liệt TK7 ngoại biên

Chưa có dữ liệu chắc chắn về hiệu lực

Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này 76 Quy trình kỹ thuật Y học cổ truyền (Có danh mục kèm theo).

Điều 2. Quy trình kỹ thuật Y học cổ truyền là tài liệu áp dụng cho các cơ sở khám chữa bệnh của nhà nước, tư nhân và các cơ sở khám chữa bệnh có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Điều 3. Quyết định này có hiệu lực sau 15 ngày kể từ ngày đăng công báo.