6 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
PHẦN VĂN BẢN KHÁC
BỘ Y TẾ
BỘ Y TẾ
Số: 4447/QĐ-BYT
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Hà Nội, ngày 24 tháng 11 năm 2011
QUYẾT ĐỊNH
Về việc ban hành Dược thư quốc gia Việt Nam
lần xuất bản thứ hai, tập I
BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ
Căn cứ Luật Dược ngày 14/6/2005;
Căn cứ Nghị định số 188/2007/NĐ-CP ngày 27/12/2007 của Chính phủ quy
định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Y tế;
Xét đề nghị của Chủ tịch Hội đồng Dược thư quốc gia Việt Nam và Cục
trưởng Cục Quản lý dược,
QUYẾT ĐỊNH:
Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này Dược thư quốc gia Việt Nam lần
xuất bản thứ hai, tập I (gọi tắt là: Dược thư quốc gia Việt Nam 2, tập I).
Điều 2. Dược thư quốc gia Việt Nam là tài liệu chính thức của Bộ Y tế nhằm
cung cấp cho các thầy thuốc và cán bộ y tế những hiểu biết đúng về thuốc và sử
dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả.
Điều 3. Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở cấp phát thuốc, cơ sở sản xuất,
kinh doanh thuốc phòng bệnh và chữa bệnh cho người, các viện nghiên cứu y
dược, các trường đại học, trung học y dược, các thầy thuốc cần nghiên cứu, nắm
vững nội dung của Dược thư quốc gia Việt Nam lần xuất bản thứ hai, tập I để áp
dụng trong công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Điều 4. Quyết định này có hiệu lực sau 45 ngày, kể từ ngày đăng Công báo.
Những quy định trước đây trái với quy định ở Dược thư quốc gia Việt Nam lần
xuất bản thứ hai, tập I đều bãi bỏ.
Điều 5. Các Ông/Bà: Chánh Văn phòng Bộ, Cục trưởng Cục Quản lý dược,
Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh, Chánh Thanh tra Bộ Y tế, Tổng Cục
CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012 7
trưởng các tổng cục, Cục trưởng các Cục, Vụ trưởng các Vụ thuộc Bộ Y tế, Giám
đốc bệnh viện, Viện có giường bệnh trực thuộc Bộ Y tế, Giám đốc Sở Y tế các
tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Thủ trưởng y tế các Ngành, Hiệu trưởng
các trường Đại học Dược, Y dược, Giám đốc các cơ sở sản xuất, kinh doanh thuốc
chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.
BỘ TRƯỞNG
Nguyễn Thị Kim Tiến
8 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
DƯỢC THƯ QUỐC GIA VIỆT NAM 2
TẬP 1
ACARBOSE
Tên chung quốc tế: Acarbose.
Mã ATC: A10B F01.
Loại thuốc: Thuốc hạ glucose máu - chống đái tháo đường (ức chế alpha -
glucosidase).
Dạng thuốc và hàm lượng
Viên 25 mg, 50 mg, 100 mg.
Dược lý và cơ chế tác dụng
Acarbose là một tetrasacharid có tác dụng làm hạ glucose máu. Acarbose ức
chế có tính chất cạnh tranh và hồi phục với các enzym alpha-amylase ở tụy và
enzym alpha-glucosidase ở tế bào bàn chải của ruột đặc biệt là sucrase, làm chậm
tiêu hóa và hấp thu carbohydrat. Kết quả là glucose máu tăng chậm hơn sau khi ăn,
giảm nguy cơ tăng glucose máu sau ăn, và nồng độ glucose máu ban ngày dao
động ít hơn. Khi dùng acarbose duy nhất để điều trị đái tháo đường typ 2 cùng chế
độ ăn, acarbose làm giảm nồng độ trung bình của hemoglobin glycosylat (vào
khoảng 0,6 đến 1%). Giảm hemoglobin glycosylat tương quan với giảm nguy cơ
biến chứng vi mạch ở người đái tháo đường. Acarbose không ức chế lactase và
không gây mất dung nạp lactose.
Trái với các thuốc hạ glucose máu nhóm sulfonylurê, acarbose không làm tăng
tiết insulin. Acarbose cũng không gây giảm glucose máu lúc đói khi dùng đơn trị
liệu ở người. Vì cơ chế tác dụng của acarbose và của thuốc hạ glucose máu thuộc
nhóm sulfonylurê, nhóm biguanid khác nhau, chúng có tác dụng cộng hợp khi
dùng phối hợp. Tuy nhiên, vì acarbose chủ yếu làm chậm hơn là ngăn cản hấp thu
glucose, thuốc không làm mất nhiều calo trong lâm sàng và không gây sụt cân ở cả
người bình thường và người đái tháo đường. Acarbose có thể thêm vào để giúp cải
thiện kiểm soát glucose máu ở người bệnh điều trị ít kết quả bằng các liệu pháp
thông thường.
Dược động học
Hấp thu: Sau khi uống, phần lớn acarbose lưu lại trong ống tiêu hóa để được
các enzym tiêu hóa và chủ yếu vi khuẩn chí ở ruột chuyển hóa để acarbose phát
huy tác dụng dược lý. Dưới 2% liều uống được hấp thu dưới dạng thuốc có hoạt
tính; trong khi đó, khoảng 35% liều uống được hấp thu chậm dưới dạng chất
chuyển hóa được tạo thành trong đường tiêu hóa. Nồng độ đỉnh của acarbose trong
huyết tương: Khoảng 1 giờ. Nồng độ đỉnh các chất chuyển hóa trong huyết tương:
Từ 14 - 24 giờ sau khi uống.
CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012 9
Chuyển hóa: Acarbose được chuyển hóa hoàn toàn ở đường tiêu hóa, chủ yếu
do vi khuẩn chí đường ruột và một lượng ít hơn do enzym tiêu hóa. Ít nhất 13 chất
chuyển hóa đã được xác định.
Đào thải: Nửa đời đào thải acarbose hoạt tính trong huyết tương khoảng 2 giờ,
như vậy, không có hiện tượng tích lũy thuốc khi uống 3 lần mỗi ngày.
Khoảng 51% liều uống đào thải qua phân dưới dạng acarbose không hấp thu,
trong vòng 96 giờ. Khoảng 34% liều uống đào thải qua thận dưới dạng các chất
chuyển hóa hấp thu. Dưới 2% liều uống đào thải qua nước tiểu dưới dạng acarbose
và chất chuyển hóa hoạt động.
Chỉ định
Đơn trị liệu: Như một thuốc phụ trợ chế độ ăn và tập luyện để điều trị đái tháo
đường typ 2 (không phụ thuộc insulin) ở người tăng glucose máu (đặc biệt tăng
glucose máu sau khi ăn) không kiểm soát được chỉ bằng chế độ ăn và tập luyện.
Thuốc có thể phối hợp với các nhóm thuốc khác (sulfonylurê hoặc biguanid
hoặc insulin) với chế độ ăn và tập luyện để đạt được mục tiêu điều trị đái tháo
đường typ 2.
Chống chỉ định
Quá mẫn với acarbose.
Viêm nhiễm đường ruột, đặc biệt kết hợp với loét.
Do thuốc có khả năng tạo hơi trong ruột, không nên dùng cho những người dễ
bị bệnh lý do tăng áp lực ổ bụng (thoát vị).
Những trường hợp suy gan, tăng enzym gan.
Người mang thai hoặc đang cho con bú; người đái tháo đường typ 2 dưới 18 tuổi.
Hạ đường huyết.
Đái tháo đường nhiễm toan thể ceton.
Thận trọng
Vì có những trường hợp tăng enzym gan nên cần theo dõi transaminase gan
trong quá trình điều trị bằng acarbose.
Có thể xảy ra hạ glucose máu khi dùng acarbose đồng thời với một thuốc
chống đái tháo đường sulfonylurê và/hoặc insulin. Khi điều trị hạ glucose máu,
phải dùng glucose uống (dextrose) mà không dùng sucrose (đường trắng) vì hấp
thu glucose không bị ức chế bởi acarbose.
Acarbose không có tác dụng khi dùng đơn độc ở những người bệnh đái tháo
đường có biến chứng nhiễm toan, tăng ceton hoặc hôn mê; hoặc khi bị một stress
(như sốt cao, chấn thương, phẫu thuật...), ở những trường hợp này, phải dùng insulin.
Thời kỳ mang thai
Chưa xác định được độ an toàn ở người mang thai. Nên dùng insulin trong thời
kỳ mang thai để duy trì glucose máu càng gần bình thường càng tốt.
10 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
Thời kỳ cho con bú
Acarbose nên tránh dùng trong thời kỳ cho con bú.
Tác dụng không mong muốn (ADR)
Đa số các tác dụng không mong muốn là về tiêu hóa như ỉa chảy, đau bụng,
đầy hơi, tăng enzym gan, viêm gan. Đã có báo cáo về tác dụng phụ gây phù, ban
đỏ, vàng da, ngứa, mày đay.
Thường gặp, ADR > 1/100
Tiêu hóa: Đầy bụng, phân nát, ỉa chảy, buồn nôn, bụng trướng và đau.
Ít gặp, 1/1000 2 mg/dl: Không nên dùng acarbose.
Tương tác thuốc
Trong khi điều trị bằng acarbose, thức ăn chứa đường sacharose (đường trắng)
thường gây khó chịu ở bụng hoặc có khi ỉa chảy, vì carbohydrat tăng lên men ở đại
tràng.
Acarbose có thể cản trở hấp thu hoặc chuyển hóa sắt.
Vì cơ chế tác dụng của acarbose và của các thuốc chống đái tháo đường nhóm
sulfonylurê hoặc biguanid khác nhau, nên tác dụng của chúng đối với kiểm soát
glucose máu có tính chất cộng khi dùng phối hợp.
Cần tránh dùng đồng thời với các thuốc kháng acid, cholestyramin, các chất
hấp phụ ở ruột và các enzym tiêu hóa, vì có thể làm giảm tác dụng của acarbose.
Neomycin làm tăng tác dụng giảm đường huyết của acarbose.
Acarbose làm giảm tác dụng của digoxin do ức chế hấp thụ digoxin.
Quá liều và xử trí
Không giống như sulfonylurê hoặc insulin, quá liều acarbose không gây hạ
glucose huyết. Quá liều acarbose có thể gây tăng trướng bụng, ỉa chảy, đau bụng,
nhưng các triệu chứng thường hết nhanh chóng. Trong trường hợp quá liều, không
nên cho người bệnh dùng đồ uống hoặc thức ăn chứa nhiều carbohydrat
(polysacharid, oligosacharid, và disacharid) trong 4 - 6 giờ.
Độ ổn định và bảo quản
Bảo quản thuốc dưới 25 ºC, tránh ẩm mốc.
Thông tin quy chế
Acarbose có trong Danh mục thuốc thiết yếu Việt Nam ban hành lần thứ V,
năm 2005 và Danh mục thuốc chữa bệnh chủ yếu sử dụng tại các cơ sở khám chữa
bệnh do Bộ Y tế ban hành, năm 2008.
12 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
ACETAZOLAMID
Tên chung quốc tế: Acetazolamide.
Mã ATC: S01E C01.
Loại thuốc: Thuốc chống glôcôm.
Dạng thuốc và hàm lượng
Thuốc tiêm acetazolamid natri 500 mg/5 ml;
Viên nén acetazolamid 125 mg, 250 mg.
Dược lý và cơ chế tác dụng
Acetazolamid là chất ức chế không cạnh tranh, có phục hồi enzym carbonic
anhydrase. Ức chế enzym này làm giảm tạo thành ion hydrogen và bicarbonat từ
carbon dioxyd và nước, làm giảm khả năng sẵn có những ion này dùng cho quá
trình vận chuyển tích cực vào các dịch tiết. Acetazolamid làm hạ nhãn áp bằng
cách làm giảm sản xuất thủy dịch tới 50 - 60%. Cơ chế chưa được hoàn toàn biết
rõ nhưng có lẽ liên quan đến giảm nồng độ ion bicarbonat trong các dịch ở mắt.
Tác dụng trên mắt của acetazolamid độc lập với tác dụng lợi tiểu và vẫn được duy
trì khi xuất hiện toan chuyển hóa.
Tác dụng điều trị động kinh về mặt lý thuyết được cho rằng do toan chuyển
hóa mang lại. Tuy nhiên, tác dụng trực tiếp của acetazolamid lên enzym carbonic
anhydrase trong não có thể dẫn đến làm tăng áp lực CO2, giảm dẫn truyền nơron
thần kinh và cơ chế giải phóng adrenalin có thể có liên quan đến tác dụng này.
Trước đây acetazolamid được dùng làm thuốc lợi niệu do tăng cường thải trừ
ion bicarbonat và các cation, chủ yếu là natri và kali. Tuy nhiên, tác dụng lợi tiểu
yếu hơn các thiazid và khi sử dụng thuốc liên tục, hiệu lực bị giảm dần do toan
chuyển hóa nên phần lớn đã được thay thế bằng các thuốc khác như thiazid hoặc
furosemid.
Dược động học
Acetazolamid được hấp thu nhanh và hoàn toàn qua đường tiêu hóa, đạt nồng
độ đỉnh 12 - 27 microgam/ml trong máu sau khi uống liều 500 mg dạng viên nén.
Nửa đời trong huyết tương khoảng 3 - 6 giờ. Thuốc liên kết mạnh với enzym
carbonic anhydrase và đạt nồng độ cao ở mô có chứa enzym này, đặc biệt trong
hồng cầu, vỏ thận. Liên kết với protein huyết tương cao, khoảng 95%. Thuốc được
tìm thấy trong thủy dịch của mắt và trong sữa mẹ. Thuốc đào thải qua thận dưới
dạng không đổi. Sau khi uống hoặc tiêm tĩnh mạch, 70 - 100% (trung bình 90 liều
dùng được thải trừ qua nước tiểu trong vòng 24 giờ; sau khi uống viên nang giải
phóng kéo dài, 47% thải trừ trong vòng 24 giờ.
Thời gian bắt đầu có tác dụng, thời gian đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương và
khoảng thời gian có tác dụng làm giảm nhãn áp sau khi uống liều đơn
acetazolamid như sau:
CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012 13
Dạng thuốc Thời gian bắt đầu
có tác dụng (giờ)
Thời gian đạt
đỉnh (giờ)
Khoảng thời gian
có tác dụng (giờ)
Viên nén 1 1 - 4 8 - 12
Viên nang tác dụng
kéo dài
2 3 - 6 18 - 24
Tiêm bắp Chưa biết Chưa biết Chưa biết
Tiêm tĩnh mạch 2 phút 0,25 4 - 5
Chỉ định
Glôcôm góc mở (không sung huyết, đơn thuần mạn tính) điều trị ngắn ngày
cùng các thuốc co đồng tử trước khi phẫu thuật; glôcôm góc đóng cấp (góc hẹp, tắc);
glôcôm trẻ em hoặc glôcôm thứ phát do đục thủy tinh thể hoặc tiêu thể thủy tinh.
Kết hợp với các thuốc khác để điều trị động kinh cơn nhỏ chủ yếu với trẻ em
và người trẻ tuổi.
Điều trị phù thứ cấp do suy tim sung huyết hoặc do dùng thuốc.
Phòng và làm thuyên giảm các triệu chứng (đau đầu, mệt mỏi, mất ngủ, buồn
nôn, lơ mơ) đi kèm với chứng say núi.
Chống chỉ định
Nhiễm acid do thận, tăng clor máu vô căn.
Bệnh Addison.
Suy gan, suy thận nặng, xơ gan
Giảm kali huyết, giảm natri huyết, mất cân bằng điện giải khác.
Quá mẫn với các sulfonamid.
Điều trị dài ngày glôcôm góc đóng mạn tính hoặc sung huyết (vì acetazolamid
có thể che lấp hiện tượng dính góc do giảm nhãn áp).
Thận trọng
Bệnh tắc nghẽn phổi, tràn khí phổi. Người bệnh dễ bị nhiễm acid chuyển hóa,
hoặc đái tháo đường.
Người cao tuổi.
Các công việc cần tỉnh táo về thần kinh như vận hành máy móc tàu xe có thể
bị ảnh hưởng.
Bệnh nhân cần được khuyến cáo phải thông báo ngay cho bác sỹ khi có bất kỳ
hiện tượng phát ban nào trên da khi đang dùng thuốc.
Theo dõi công thức máu và cân bằng điện giải khi dùng thuốc trong thời
gian dài.
14 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
Thời kỳ mang thai
Thuốc lợi tiểu thiazid và dẫn chất có thể đi qua hàng rào nhau thai, gây rối loạn
điện giải đối với thai nhi. Một vài trường hợp gây giảm tiểu cầu sơ sinh. Vì vậy,
acetazolamid không được sử dụng cho người mang thai.
Thời kỳ cho con bú
Vì acetazolamid bài tiết vào sữa mẹ và có thể gây phản ứng có hại cho trẻ, nên
cân nhắc ngừng cho con bú trong thời gian mẹ dùng acetazolamid hoặc không
dùng thuốc này trong thời gian cho con bú, tùy theo tầm quan trọng của thuốc đối
với người mẹ.
Tác dụng không mong muốn (ADR)
Tiêm bắp gây đau do pH kiềm của dung dịch tiêm, có thể gây thoát mạch, dẫn
đến loét nặng phải xử lý bằng phẫu thuật để tránh khuyết tật da.
Thường gặp, ADR > 1/100
Toàn thân: Mệt mỏi, hoa mắt, chán ăn.
Tiêu hóa: Thay đổi vị giác.
Chuyển hóa: Nhiễm acid chuyển hóa.
Ít gặp, 1/100 > ADR >1/1000
Toàn thân: Sốt, ngứa.
Thần kinh: Dị cảm, trầm cảm.
Tiêu hóa: Buồn nôn, nôn.
Chuyển hóa: Bài tiết acid uric trong nước tiểu giảm, bệnh gút có thể nặng lên;
giảm kali máu tạm thời.
Tiết niệu - sinh dục: Đái ra tinh thể, sỏi thận, giảm tình dục.
Hiếm gặp, ADR 10
0 - 10
Không cần điều chỉnh
200 mg, cách nhau 12 giờ
400 mg, cách nhau 12
giờ/lần
> 10
0 - 10
Không cần điều chỉnh
200 mg, cách nhau 12 giờ
800 mg, cách nhau 4
giờ/lần, 5 lần/ngày
> 25
10 - 25
0 - 10
Không cần điều chỉnh liều
800 mg, cách nhau 8 giờ/lần
800 mg, cách nhau 12 giờ/lần
Thẩm phân máu: Bổ sung 1 liều ngay sau mỗi lần thẩm phân máu.
Liều uống với người bệnh suy thận kèm nhiễm HIV như sau:
Độ thanh thải creatinin
(ml/phút) Cách dùng
> 80 Không điều chỉnh liều
50 - 80 200 - 800 mg, cách nhau 6 - 8 giờ
25 - 50 200 - 800 mg, cách nhau 8 - 12 giờ
10 - 25 200 - 800 mg, cách nhau 12 - 24 giờ
50 Không điều chỉnh liều
10 - 50 5 mg/kg, cách nhau 12 - 24 giờ
10 mg/ml sẽ tăng nguy cơ viêm tĩnh
mạch.
Theo liều lượng cần dùng, chọn số lượng và lọ thuốc có hàm lượng thích hợp.
Pha thuốc trong thể tích dịch truyền cần thiết và lắc nhẹ cho đến khi tan hoàn toàn.
Trong quá trình chuẩn bị và hòa tan dung dịch, cần phải tiến hành trong điều
kiện hoàn toàn vô khuẩn, và chỉ pha trước khi sử dụng và không sử dụng phần
dung dịch đã pha không dùng hết.
Nếu thấy có vẩn hoặc tủa trong dung dịch trước hoặc trong khi tiêm truyền thì
phải hủy bỏ.
Tương tác thuốc
Probenecid làm tăng nửa đời trong huyết tương và AUC của aciclovir, làm
giảm thải trừ qua nước tiểu và độ thanh thải của aciclovir.
CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012 25
Dùng đồng thời zidovudin và aciclovir có thể gây trạng thái ngủ lịm và lơ mơ.
Cần theo dõi sát người bệnh khi phối hợp.
Interferon làm tăng tác dụng chống virus HSV-1 in vitro của aciclovir. Tuy
nhiên tương tác trên lâm sàng vẫn chưa rõ.
Amphotericin B và ketoconazol làm tăng hiệu lực chống virus của aciclovir.
Dùng aciclovir tiêm phải thận trọng với người bệnh đã dùng methotrexat vào
ống tủy sống.
Độ ổn định và bảo quản
Bảo quản ở 15 - 25oC, tránh ẩm và ánh sáng.
Tương kỵ
Tương kỵ với các chế phẩm của máu và dung dịch chứa protein.
Aciclovir có tương kỵ với foscarnet.
Quá liều và xử trí
Triệu chứng: Ở người suy thận khi dùng aciclovir tiêm tĩnh mạch liều quá cao
đã thấy ý thức thay đổi từ lú lẫn, ảo giác đến hôn mê. Tiến triển thường tốt sau khi
ngừng thuốc và làm thẩm tách máu. Tiêm tĩnh mạch liều duy nhất 80 mg/kg chưa
gây ra triệu chứng quá liều.
Xử trí: Thẩm phân máu người bệnh cho đến khi chức năng thận phục hồi,
ngừng thuốc, cho truyền nước và điện giải.
Thông tin quy chế
Aciclovir có trong Danh mục thuốc thiết yếu Việt Nam ban hành lần thứ V,
năm 2005 và Danh mục thuốc chữa bệnh chủ yếu sử dụng tại các cơ sở khám chữa
bệnh, năm 2008.
26 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
ACID ACETYLSALICYLIC
(Aspirin)
Tên chung quốc tế: Acetylsalicylic acid.
Mã ATC: A01A D05, B01A C06, N02B A01.
Loại thuốc: Thuốc giảm đau salicylat; thuốc hạ sốt; thuốc chống viêm không
steroid; thuốc ức chế kết tập tiểu cầu.
Dạng thuốc và hàm lượng
Viên nén: 325 mg, 500 mg, 650 mg.
Viên nén nhai được: 75 mg, 81 mg.
Viên nén giải phóng chậm (viên bao tan trong ruột): 81 mg, 162 mg, 165 mg,
325 mg, 500 mg, 650 mg, 975 mg.
Viên nén bao phim: 325 mg, 500 mg.
Dược lý và cơ chế tác dụng
Acid acetylsalicylic (aspirin) có tác dụng giảm đau, hạ nhiệt và chống viêm.
Nói chung, cơ chế tác dụng của aspirin cũng tương tự như các thuốc chống viêm
không steroid khác. Thuốc ức chế enzym cyclooxygenase (COX), dẫn đến ức chế
tổng hợp prostaglandin, thromboxan và các sản phẩm khác như prostacyclin của
cyclooxygenase. Có hai loại enzym COX: COX-1 thường được tìm thấy trong các
mô tế bào bình thường của cơ thể (COX-1 duy trì bình thường niêm mạc dạ dày;
chức năng thận và tiểu cầu) trong khi COX-2 chủ yếu thấy ở vị trí viêm, bị kích
thích tăng tạo prostaglandin do các cytokin và trung gian hóa học của quá trình
viêm. Cơ chế ức chế enzym COX của aspirin khác biệt hẳn so với các thuốc
chống viêm không steroid khác. Aspirin gắn cộng trị với cả hai loại COX dẫn đến
ức chế không đảo ngược hoạt tính của enzym này, do đó thời gian tác dụng của
aspirin liên quan đến tốc độ vòng chuyển hóa của cyclooxygenase. Còn với các
thuốc chống viêm không steroid khác, do chỉ ức chế cạnh tranh tại vị trí tác dụng
của COX, thời gian tác dụng sẽ liên quan trực tiếp đến thời gian thuốc tồn tại
trong cơ thể.
Aspirin có tác dụng ức chế kết tập tiểu cầu. Cơ chế do ức chế COX của tiểu
cầu dẫn đến ức chế tổng hợp thromboxan A2 là chất gây kết tập tiểu cầu. Tiểu cầu
là tế bào không có nhân, không có khả năng tổng hợp COX mới, do đó không
giống như các thuốc chống viêm không steroid khác, aspirin ức chế không thuận
nghịch kết tập tiểu cầu, tác dụng này kéo dài suốt đời sống của tiểu cầu (8 - 11
ngày). Tác dụng ức chế thromboxan A2 xảy ra nhanh và không liên quan đến nồng
độ aspirin trong huyết thanh có thể vì COX trong tiểu cầu đã bị bất hoạt trước khi
vào tuần hoàn toàn thân. Tác dụng ức chế kết tập tiểu cầu có tính chất tích lũy khi
sử dụng các liều lặp lại. Liều aspirin 20 - 50 mg/ngày có thể hầu như ức chế hoàn
toàn sự tổng hợp thromboxan của tiểu cầu trong vài ngày. Liều cao 100 - 300 mg
có thể ngay tức thì cho tác dụng ức chế tối đa.
CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012 27
Aspirin còn ức chế sản sinh prostaglandin ở thận. Sự sản sinh prostaglandin ở
thận ít quan trọng về mặt sinh lý với người bệnh có thận bình thường, nhưng có vai
trò rất quan trọng trong duy trì lưu thông máu qua thận ở người suy thận mạn tính,
suy tim, suy gan, hoặc có rối loạn về thể tích huyết tương. Ở những người bệnh
này, tác dụng ức chế tổng hợp prostaglandin ở thận của aspirin có thể dẫn đến suy
thận cấp tính, giữ nước và suy tim cấp tính.
Dược động học
Khi dùng đường uống, aspirin được hấp thu nhanh từ đường tiêu hóa. Một
phần aspirin được thủy phân thành salicylat trong thành ruột. Sau khi vào tuần
hoàn, phần aspirin còn lại cũng nhanh chóng chuyển thành salicylat, tuy nhiên
trong 20 phút đầu sau khi uống, aspirin vẫn giữ nguyên dạng trong huyết tương. Cả
aspirin và salicylat đều có hoạt tính nhưng chỉ aspirin có tác dụng ức chế kết tập
tiểu cầu.
Aspirin gắn protein huyết tương với tỷ lệ từ 80 - 90% và được phân bố rộng,
với thể tích phân bố ở người lớn là 170 ml/kg. Khi nồng độ thuốc trong huyết
tương tăng, có hiện tượng bão hòa vị trí gắn protein huyết tương và tăng thể tích
phân bố. Salicylat cũng gắn nhiều với protein huyết tương và phân bố rộng trong
cơ thể, vào được trong sữa mẹ và qua được hàng rào nhau thai.
Salicylat được thanh thải chủ yếu ở gan, với các chất chuyển hóa là acid
salicyluric, salicyl phenolic glucuronid, salicylic acyl glucuronid, acid gentisuric.
Các chất chuyển hóa chính là acid salicyluric và salicyl phenolic glucuronid dễ bị
bão hòa và dược động theo phương trình Michaelis-Menten, các chất chuyển hóa
còn lại theo động học bậc 1, dẫn đến kết quả tại trạng thái cân bằng, nồng độ
salicylat trong huyết tương tăng không tuyến tính với liều. Sau liều 325 mg aspirin,
thải trừ tuân theo động học bậc 1 và nửa đời của salicylat trong huyết tương là
khoảng 2 - 3 giờ; với liều cao aspirin, nửa đời có thể tăng đến 15 - 30 giờ. Salicylat
cũng được thải trừ dưới dạng không thay đổi qua nước tiểu, lượng thải trừ tăng
theo liều dùng và phụ thuộc pH nước tiểu; khoảng 30% liều dùng thải trừ qua nước
tiểu kiềm hóa so với chỉ 2% thải trừ qua nước tiểu acid hóa. Thải trừ qua thận liên
quan đến các quá trình lọc cầu thận, thải trừ tích cực qua ống thận và tái hấp thu
thụ động qua ống thận.
Salicylat có thể được thải qua thẩm tách máu.
Chỉ định
Aspirin được chỉ định để giảm các cơn đau nhẹ và vừa, đồng thời giảm sốt. Vì
có tỷ lệ cao về tác dụng phụ đến đường tiêu hóa, nên aspirin hay được thay thế
bằng paracetamol, dung nạp tốt hơn.
Aspirin cũng được sử dụng trong chứng viêm cấp và mạn như viêm khớp dạng
thấp, viêm khớp dạng thấp thiếu niên, viêm (thoái hóa) xương khớp và viêm đốt
sống dạng thấp.
28 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
Nhờ tác dụng chống kết tập tiểu cầu, aspirin được sử dụng trong một số bệnh
lý tim mạch như đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim và dự phòng biến chứng tim mạch
ở các bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao. Thuốc cũng được sử dụng trong điều trị
và dự phòng một số bệnh lý mạch não như đột quỵ.
Aspirin được chỉ định trong điều trị hội chứng Kawasaki vì có tác dụng chống
viêm, hạ sốt và chống huyết khối.
Chống chỉ định
Do nguy cơ dị ứng chéo, không dùng aspirin cho người đã có triệu chứng hen,
viêm mũi hoặc mày đay khi dùng aspirin hoặc những thuốc chống viêm không
steroid khác trước đây. Người có tiền sử bệnh hen không được dùng aspirin, do
nguy cơ gây hen thông qua tương tác với cân bằng prostaglandin và thromboxan.
Những người không được dùng aspirin còn gồm người có bệnh ưa chảy máu, giảm
tiểu cầu, loét dạ dày hoặc tá tràng đang hoạt động, suy tim vừa và nặng, suy gan,
suy thận, đặc biệt người có tốc độ lọc cầu thận dưới 30 ml/phút và xơ gan.
Thận trọng
Cần thận trọng khi điều trị đồng thời với thuốc chống đông máu hoặc khi có
nguy cơ chảy máu khác. Không kết hợp aspirin với các thuốc kháng viêm không
steroid và các glucocorticoid. Khi điều trị cho người bị suy tim nhẹ, bệnh thận
hoặc bệnh gan, đặc biệt khi dùng đồng thời với thuốc lợi tiểu, cần quan tâm xem
xét cẩn thận nguy cơ giữ nước và nguy cơ giảm chức năng thận.
Ở trẻ em, khi dùng aspirin đã gây ra 1 số trường hợp hội chứng Reye, vì vậy
cần hạn chế hoàn toàn chỉ định aspirin cho trẻ em dưới 16 tuổi chỉ trừ một số
trường hợp như bệnh Kawasaki, viêm khớp dạng thấp thiếu niên, bệnh Still.
Người cao tuổi có thể dễ bị nhiễm độc aspirin, có khả năng do giảm chức năng
thận. Cần phải dùng liều thấp hơn liều thông thường dùng cho người lớn.
Thời kỳ mang thai
Aspirin ức chế cyclooxygenase và sự sản sinh prostaglandin; điều này quan
trọng với sự đóng ống động mạch. Aspirin còn ức chế co bóp tử cung, do đó gây trì
hoãn chuyển dạ. Tác dụng ức chế sản sinh prostaglandin có thể dẫn đến đóng sớm
ống động mạch trong tử cung, với nguy cơ nghiêm trọng tăng huyết áp động mạch
phổi và suy hô hấp sơ sinh. Nguy cơ chảy máu tăng lên ở cả mẹ và thai nhi, vì
aspirin ức chế kết tập tiểu cầu ở mẹ và thai nhi. Do đó, không được dùng aspirin
trong 3 tháng cuối cùng của thời kỳ mang thai.
Thời kỳ cho con bú
Aspirin vào trong sữa mẹ, nhưng với liều điều trị bình thường có rất ít nguy cơ
xảy ra tác dụng có hại ở trẻ bú sữa mẹ.
Tác dụng không mong muốn (ADR)
ADR phổ biến nhất liên quan đến hệ tiêu hóa, thần kinh và cầm máu.
CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012 29
Tần số ADR phụ thuộc vào liều. Có tới 5% tổng số người được điều trị có
ADR. Thường gặp nhất là triệu chứng tiêu hóa (4%) và ở liều cao (trên 3 g một
ngày), tỷ lệ người có ADR là trên 50% tổng số người được điều trị.
Thường gặp, ADR >1/100
Tiêu hóa: Buồn nôn, nôn, khó tiêu, khó chịu ở thượng vị, ợ nóng, đau dạ dày,
loét dạ dày - ruột.
Hệ thần kinh trung ương: Mệt mỏi.
Da: Ban, mày đay.
Huyết học: Thiếu máu tan máu.
Thần kinh - cơ và xương: Yếu cơ.
Hô hấp: Khó thở.
Khác: Sốc phản vệ.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Thận: Tăng oxalat niệu.
Ít gặp, 1/1000 500 mg/ngày) có thể có tác hại xấu đến chức năng tim trong khi
dùng deferoxamin.
Phòng và điều trị cảm lạnh: 1 - 3 g/ngày, chia thành nhiều liều nhỏ.
Test bão hòa trạng thái dinh dưỡng vitamin C: Uống acid ascorbic 11 mg/kg.
Lấy nước tiểu sau 24 giờ để định lượng ascorbat. Nếu bài tiết 50% liều.
Tương tác thuốc
Dùng đồng thời theo tỷ lệ trên 200 mg vitamin C với 30 mg sắt nguyên tố làm
tăng hấp thu sắt qua đường dạ dày - ruột; tuy vậy, đa số người bệnh đều có khả năng
hấp thu sắt uống vào một cách đầy đủ mà không phải dùng đồng thời vitamin C.
Dùng đồng thời vitamin C với aspirin làm tăng bài tiết vitamin C và giảm bài
tiết aspirin trong nước tiểu. Salicylat ức chế bạch cầu và tiểu cầu hấp thu acid
ascorbic. Do đó, nồng độ acid ascorbic ở bạch cầu và ở huyết tương bị giảm, chỉ
CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012 37
cao hơn chút ít so với nồng độ của người bị thiếu hụt acid ascorbic ở mô. Tuy vậy,
cho đến nay chưa có chứng cứ nào cho thấy liệu pháp salicylat thúc đẩy tình trạng
thiếu acid ascorbic. Tuy bổ sung vitamin C cho người đang dùng salicylat, nồng độ
acid ascorbic trong huyết tương tăng, nhưng nồng độ acid ascorbic trong bạch cầu
không tăng và dự trữ vitamin C ở các mô cơ thể không tăng. Do đó, bổ sung
vitamin C cho người đang dùng salicylat là không bảo đảm. Tuy vậy, người bệnh
dùng liều cao salicylat mà không có bất cứ triệu chứng nào của thiếu vitamin C thì
cũng cần phải đánh giá tình trạng thiếu hụt.
Dùng đồng thời vitamin C và fluphenazin dẫn đến giảm nồng độ fluphenazin
huyết tương.
Sự acid hóa nước tiểu sau khi dùng vitamin C có thể làm thay đổi sự bài tiết
của các thuốc khác.
Vitamin C liều cao có thể phá hủy vitamin B12; cần khuyên người bệnh tránh
uống vitamin C liều cao trong vòng một giờ trước hoặc sau khi uống vitamin B12.
Vitamin C có thể làm giảm hấp thụ selen (uống cách nhau ít nhất 4 giờ).
Vitamin C có thể làm tăng tác dụng của nhôm hydroxyd và làm giảm tác dụng
của amphetamin.
Vì vitamin C là một chất khử mạnh, nên ảnh hưởng đến nhiều xét nghiệm dựa
trên phản ứng oxy hóa - khử. Sự có mặt vitamin C trong nước tiểu làm tăng giả tạo
lượng glucose nếu định lượng bằng thuốc thử đồng (II) sulfat và giảm giả tạo
lượng glucose nếu định lượng bằng phương pháp glucose oxydase. Với các xét
nghiệm khác, cần phải tham khảo tài liệu chuyên biệt về ảnh hưởng của vitamin C.
Có một vài báo cáo vitamin C làm giảm tác dụng chống đông máu của
warfarin, nhưng không chắc chắn.
Độ ổn định và bảo quản
Vitamin C sẫm màu dần khi tiếp xúc với ánh sáng; tuy vậy, sự hơi ngả màu
không làm giảm hiệu lực điều trị của thuốc tiêm vitamin C.
Dung dịch vitamin C nhanh chóng bị oxy hóa trong không khí và trong môi
trường kiềm; phải bảo quản thuốc tránh không khí và ánh sáng. Ở nồng độ lớn hơn
100 mg/ml, vitamin C có thể bị phân hủy kèm sinh carbon dioxyd. Vì áp suất có
thể tăng lên sau khi bảo quản kéo dài, mở ống tiêm vitamin C phải cẩn thận.
Bảo quản ở nhiệt độ dưới 40oC, tốt nhất là từ 15 - 30oC. Tránh để đông lạnh.
Tương kỵ
Thuốc tiêm vitamin C tương kỵ về mặt vật lý với thuốc tiêm penicilin G kali.
Quá liều và xử trí
Những triệu chứng quá liều gồm sỏi thận, buồn nôn, viêm dạ dày và ỉa chảy.
Gây lợi tiểu bằng truyền dịch có thể có tác dụng sau khi uống liều lớn.
Thông tin quy chế
Vitamin C có trong Danh mục thuốc thiết yếu Việt Nam ban hành lần thứ V,
năm 2005 và có trong Danh mục thuốc chữa bệnh chủ yếu sử dụng tại các cơ sở
khám chữa bệnh, năm 2008.
38 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
ACID CHENODEOXYCHOLIC
(Chenodiol)
Tên chung quốc tế: Chenodeoxycholic acid.
Mã ATC: A05A A01.
Loại thuốc: Thuốc chống sỏi mật.
Dạng thuốc và hàm lượng
Nang 250 mg.
Viên nén bao phim 250 mg.
Dược lý và cơ chế tác dụng
Acid chenodeoxycholic là acid mật chủ yếu có trong mật người và phần lớn
động vật có xương sống. Khi uống với liều điều trị, thuốc làm giảm tổng hợp cả
cholesterol và acid cholic ở gan và cung cấp thêm muối mật cho kho dự trữ chung
của cơ thể để hòa tan cholesterol và lipid. Thuốc được dùng để làm tan các sỏi giàu
cholesterol không cản quang ở người bệnh có túi mật vẫn còn hoạt động. Thuốc
không có tác dụng đối với sỏi vôi hóa (cản quang) và sỏi sắc tố mật không cản
quang. Sỏi túi mật phải gồm có các tinh thể cholesterol monohydrat để dễ hòa tan.
Các sỏi có đường kính trên 15 mm thường không phù hợp với liệu pháp duy nhất
dùng acid mật (do tỷ lệ không thuận lợi bề mặt/kích thước). Vì lý do đó, toàn bộ
hiệu quả của hòa tan sỏi mật bằng acid mật chưa được chú ý. Kết quả điều trị tốt
hơn nếu phối hợp với ursodiol.
Dược động học
Chenodiol được hấp thu từ đường tiêu hóa, qua chuyển hóa ban đầu và vào chu
trình gan ruột.
Chenodiol được gan giữ lại, liên hợp rồi bài tiết vào mật. Vì độ thanh thải khi
qua gan lần đầu chiếm khoảng 60% đến 80% lượng thuốc, nên dự trữ chenodiol
của cơ thể chủ yếu khu trú trong tuần hoàn ruột - gan; hàm lượng acid mật trong
huyết thanh và nước tiểu không bị ảnh hưởng đáng kể trong quá trình điều trị
chenodiol. Ở trạng thái ổn định một phần thuốc đến đại tràng, chuyển thành acid
lithocholic nhờ tác dụng của vi khuẩn. Khoảng 80% acid lithocholic bài xuất vào
phân, phần còn lại tái hấp thu và liên hợp ở gan thành sulfolithocholy ít hấp thu.
Một lượng chenodiol cũng được epime hóa để thành acid ursodeoxycholic.
Chenodiol độc cho gan ở nhiều loài động vật. Về lý thuyết, nguyên nhân là do
chất chuyển hóa của nó, acid lithocholic, nhưng ở người có cơ chế hữu hiệu để
sulfat hóa và đào thải chất này. Acid lithocholic có độc tính cho gan như một chất
gây ứ mật. Độc tính cho gan một phần cũng do bản thân chenodiol. Người nào có
tăng aminotransferase huyết thanh khi dùng chenodiol là những người có khả năng
kém sulfat hóa acid lithocholic.
CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012 39
Chỉ định
Chenodiol được chỉ định để làm tan sỏi mật cholesterol không cản quang, có
túi mật hoạt động bình thường, ở người khi phẫu thuật có nhiều nguy cơ do bệnh
hay cao tuổi. Liệu pháp chenodiol có hiệu quả hơn nếu sỏi nhỏ và sỏi thuộc loại
nổi trong nước. Thời gian điều trị có thể tới 2 năm.
Chenodiol được dùng để bổ sung chế độ ăn cho trẻ sơ sinh và trẻ em có rối
loạn bẩm sinh tổng hợp acid mật; đã được dùng trong điều trị bệnh u vàng não gân
cơ tủy; cùng với acid cholic để điều trị khiếm khuyết về tổng hợp acid mật; cùng
với cholesterol để điều trị hội chứng Smith-Lemli-Opitz.
Chống chỉ định
Rối loạn chức năng gan hoặc bất thường đường dẫn mật (ứ mật trong gan), xơ
gan mật tiên phát.
Túi mật không hiện hình được khi chụp đường mật, có uống thuốc cản quang.
Sỏi cản tia X (chứa calci).
Sỏi mật có biến chứng hoặc có chỉ định phải phẫu thuật.
Bệnh viêm ruột hoặc loét dạ dày - tá tràng đang hoạt động.
Thời kỳ mang thai.
Thận trọng
Người bệnh mẫn cảm với các chế phẩm acid mật khác cũng có thể mẫn cảm
với chenodiol.
Chenodiol độc với gan trên súc vật thực nghiệm bao gồm cả linh trưởng gần
với người. Phải ngừng dùng chenodiol nếu aminotransferase vượt quá 3 lần giới
hạn trên của mức bình thường.
Ở những bệnh nhân đã điều trị được xác nhận tan sỏi hoàn toàn, số ca mắc trở
lại trong vòng 5 năm là 50%. Mặc dù điều trị lại với chenodiol cho thấy có kết quả
làm tan một số sỏi mới hình thành, nhưng chưa xác định được tính an toàn của việc
điều trị lại.
Thời kỳ mang thai
Các nghiên cứu trên súc vật cho thấy chenodiol, khi dùng với liều gấp 6 - 10
lần liều tối đa cho người, gây tổn thương gan, thận và thượng thận của bào thai.
Chống chỉ định chenodiol trong thời kỳ mang thai.
Thời kỳ cho con bú
Chưa biết chenodiol có bài tiết vào sữa hay không. Cần thận trọng khi dùng
chenodiol.
Tác dụng không mong muốn (ADR)
Tác dụng phụ có thể xảy ra là ỉa chảy, nôn, ngứa.
Thường gặp, ADR > 1/100
40 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
Tiêu hóa: Ỉa chảy (nhẹ), đau vùng túi mật.
Khác: Tăng aminotransferase.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Toàn thân: Nhức đầu.
Tiêu hóa: Buồn nôn, nôn, ỉa chảy, đau bụng.
Mắt: Nhìn mờ, nhìn đôi, nhìn màu không chuẩn.
Da: Phản ứng ngộ độc ánh sáng với các mụn nước trong trường hợp phơi nắng
khi điều trị hoặc sau điều trị.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Kích ứng da nhẹ, cảm giác bị châm đốt.
60 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
Ít gặp, 1/1000 500 micromol/lít: Uống mỗi ngày một lần 7,5 mg/kg hoặc 15 mg/kg
cách mỗi 48 giờ; hoặc dùng đường tĩnh mạch mỗi ngày một lần 5 mg/kg hoặc
10 mg/kg cách mỗi 48 giờ (một số chế phẩm chống chỉ định ở người suy thận nặng).
Điều chỉnh theo độ thanh thải creatinin (Clcr):
Clcr: 50 - 80 ml/phút: Dùng 50% liều bình thường hoặc dùng đường tĩnh mạch
mỗi lần 10 mg/kg, ngày 2 lần hoặc uống mỗi lần 15 mg/kg, ngày 2 lần.
Clcr: 10 - 50 ml/phút: Dùng 25% liều bình thường hoặc dùng đường tĩnh mạch
10 mg/kg/ngày hoặc uống 15 mg/kg/ngày.
Clcr: 1/100
Toàn thân: Sốt.
Thần kinh trung ương: Nhức đầu, chóng mặt, tăng áp suất trong não.
Gan: Chức năng gan bất thường.
Dạ dày - ruột: Đau bụng, buồn nôn, nôn.
Da: Rụng tóc (phục hồi được).
Ít gặp, 1/1000 1/100
Alcuronium giải phóng histamin và gây phản ứng dạng phản vệ, gây ban đỏ,
hạ huyết áp, nhịp tim nhanh và co thắt phế quản.
Giảm nhu động và trương lực của dạ dày - ruột.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Tim mạch: Loạn nhịp, nhịp nhanh xoang, phù bao gồm cả phù ngoại vi có triệu
chứng chèn ép dây thần kinh hoặc mạch máu, hạ huyết áp, hội chứng rò rỉ mao mạch.
Thần kinh trung ương: Chóng mặt, đau, sốt, ớn lạnh, khó chịu, yếu ớt.
Da: Khô da, ban đỏ dạng dát, ngứa.
82 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
Tiêu hóa: Buồn nôn, nôn, tăng cân, ỉa chảy, viêm miệng, ăn kém ngon miệng.
Huyết học: Thiếu máu, giảm tiểu cầu, tăng bạch cầu lympho, giảm bạch cầu,
tăng bạch cầu ưa acid.
Hô hấp: Phù phổi, sung huyết phổi, tràn dịch màng phổi, khó thở.
Thận: Thiểu niệu, vô niệu.
Gan: Vàng da.
Nội tiết và chuyển hóa: Thiểu năng giáp trạng.
Khác: Nhiễm khuẩn, thay đổi trạng thái tâm thần.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Hệ thần kinh trung ương: Nhức đầu (2,6%); đau (4,1%).
Tiêu hóa: Đầy hơi (2,6%); trào ngược acid (2%); viêm loét thực quản (1,5%);
nuốt khó, chướng bụng (1%), ỉa chảy.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Các phản ứng ngoài da: Ban, dát sần, ngứa, viêm da tróc vẩy, mày đay, ban đỏ,
eczema, xuất huyết.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Thần kinh trung ương: Ngủ gà.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Tiêu hóa: Tai biến nhẹ, chủ yếu sau khi tiêm như ợ nóng, khó tiêu, đôi khi
buồn nôn, nôn.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Toàn thân: An thần quá mức, mất định hướng, ra mồ hôi, tăng thèm ăn, chóng
mặt, nhức đầu.
Tuần hoàn: Nhịp nhanh, hồi hợp, thay đổi điện tâm đồ (sóng T dẹt hoặc đảo
ngược), blốc nhĩ-thất, hạ huyết áp thế đứng.
Nội tiết: Giảm tình dục, liệt dương.
Tiêu hóa: Buồn nôn, táo bón, khô miệng, thay đổi vị giác.
Thần kinh: Mất điều phối.
Mắt: Khó điều tiết, mờ mắt, giãn đồng tử.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Toàn thân: Phù cổ chân, nhức đầu, chóng mặt, đỏ bừng mặt và có cảm giác
nóng, mệt mỏi, suy nhược.
Tuần hoàn: Đánh trống ngực.
Thần kinh trung ương: Chuột rút.
120 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
Tiêu hóa: Buồn nôn, đau bụng, khó tiêu.
Hô hấp: Khó thở.
Ít gặp, 1/1000 1/100
Tiêu hóa: Tiêu chảy (9%), buồn nôn, nôn (1 - 5%). Buồn nôn và nôn có liên
quan đến liều dùng acid clavulanic (dùng liều 250 mg acid clavulanic tăng nguy cơ
lên 40% so với dùng liều 125 mg).
Da: Ngoại ban, ngứa (3%).
Ít gặp, 1/1000 30 ml/phút
Từ 10 đến 30 ml/phút
30 ml/phút
Từ 10 đến 30 ml/phút
< 10 ml/phút
Không cần điều chỉnh liều
Tối đa 15 mg/kg/lần, 2
lần/ngày
Tối đa 15 mg/kg/ngày
Không cần điều chỉnh liều
25 mg/kg/lần, 2 lần/ngày
25 mg/kg/ngày
Thẩm phân máu 15 mg/kg/ngày và 15
mg/kg bổ sung trong và
sau khi thẩm phân
25 mg/kg/24 giờ, thêm 1
liều bổ sung 12,5 mg/kg
sau khi thẩm phân, tiếp
theo là 25 mg/kg/ngày
Cách dùng:
Không dùng thuốc quá 14 ngày mà không kiểm tra xem xét lại cách điều trị.
Uống thuốc vào lúc bắt đầu ăn để giảm thiểu hiện tượng không dung nạp thuốc
ở dạ dày - ruột. Viên phân tán được khuấy trong một ít nước trước khi uống.
Thuốc chỉ tiêm hoặc truyền tĩnh mạch, không tiêm bắp. Tiêm tĩnh mạch trực
tiếp rất chậm trong 3 phút, tiêm truyền khoảng 30 phút.
Chỉ pha dung dịch trước khi tiêm. Khi pha có thể thấy dung dịch có màu hơi
hồng nhất thời rồi chuyển sang vàng nhạt hoặc hơi có ánh trắng sữa: Phải pha với
nước cất pha tiêm hoặc dung dịch natri clorid pha tiêm 0,9%. Để tiêm truyền, có
thể dùng dung dịch natri lactat (M/6), dung dịch Ringer hoặc Hartmann. Không
130 CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012
được pha với các dung dịch chứa glucose, natri bicarbonat hoặc dextran. Nói
chung, không nên trộn thuốc trong cùng bơm tiêm hoặc bình tiêm truyền với 1
thuốc khác, nhất là corticoid hoặc aminoglycosid. Thuốc tương kỵ với hydro-
cortison succinat, dung dịch acid amin, dịch thủy phân protein, nhũ dịch lipid,
neosynephrin hydroclorid, dung dịch manitol.
Độ bền của dung dịch chế phẩm phụ thuộc theo nồng độ. Vì vậy sau khi pha,
phải dùng ngay. Phải tuân thủ thể tích pha, cách pha và thời hạn dùng như trong
bảng “Cách dùng thuốc tiêm”.
Bảng: Cách dùng thuốc tiêm
Lọ Cách dùng
Thể
tích
pha
(ml)
Thời gian tối đa từ
sau khi pha cho
tới khi tiêm xong
(phút)
Tiêm tĩnh mạch trực tiếp rất
chậm: 3 phút
20 15Người lớn:
1 g/200mg
Tiêm truyền 30 phút 50 60
Tiêm tĩnh mạch trực tiếp rất
chậm: 3 phút
10 15Trẻ em: 500
mg/50mg (cho trẻ
em và trẻ nhỏ) Tiêm truyền 30 phút 25 60
Tuổi Cách dùng
Số
lần
tiêm
Liều dùng 1 lần
(mg/kg tính theo
amoxicilin) và khoảng
cách dùng thuốc
Trẻ thiếu tháng và
trẻ sơ sinh dưới 8
ngày.
Trẻ sơ sinh trên 8
ngày và trẻ nhỏ dưới
3 tháng tuổi.
Trẻ từ 3 tháng tới 12
năm.
Tiêm truyền: 30 phút.
Tiêm truyền: 30 phút.
Tiêm tĩnh mạch trực
tiếp rất chậm 3 phút.
Tiêm truyền: 30 phút.
2
3
4
4
50 mg/kg, cứ 12 giờ
một lần.
30 - 50 mg/kg, cứ 8 giờ
một lần.
25 mg/kg, cứ 6 giờ một
lần.
25 - 50 mg/kg, cứ 6 giờ
một lần.
Tương tác thuốc
Thuốc có thể gây kéo dài thời gian chảy máu và đông máu. Vì vậy cần phải
cẩn thận đối với những người bệnh đang điều trị bằng thuốc chống đông máu
(warfarin).
CÔNG BÁO/Số 119 + 120/Ngày 26-01-2012 131
Giống như các kháng sinh có phổ tác dụng rộng, thuốc có thể làm giảm hiệu
quả của các thuốc tránh thai uống, do đó cần phải báo trước cho người bệnh.
Nifedipin làm tăng hấp thu amoxicilin.
Bệnh nhân tăng acid uric máu khi dùng alopurinol cùng với amoxicilin sẽ làm
tăng khả năng phát ban của amoxicilin.
Có thể có sự đối kháng giữa chất diệt khuẩn amoxicilin và các chất kìm khuẩn
như acid fusidic, cloramphenicol, tetracyclin.
Amoxicillin làm giảm bài tiết methotrexat, tăng độc tính trên đường tiêu hóa
và hệ tạo máu.
Probenecid khi uống ngay trước hoặc đồng thời với amoxicilin làm giảm thải
trừ amoxicilin, từ đó làm tăng nồng độ amoxicilin trong máu. Tuy nhiên,
probenecid không ảnh hưởng đến thời gian bán thải, nồng độ thuốc tối đa trong
máu (Cmax) và diện tích dưới đường cong nồng độ thuốc trong máu (AUC) của
acid clavulanic.
Độ ổn định và bảo quản
Bảo quản thuốc viên và bột pha tiêm ở nơi khô ráo, nhiệt độ dưới 25oC.
Khi tạo thành hỗn dịch, thuốc giữ được trong 7 ngày nếu được bảo quản trong
tủ lạnh (không để đóng băng).
Khi pha thành thuốc tiêm, thuốc chỉ được dùng trong khoảng thời gian tối đa từ
sau khi pha cho tới khi tiêm xong như quy định trong bảng “Cách dùng thuốc tiêm”.
Tương kỵ
Xem phần Cách dùng ở trên.
Quá liều và xử trí
Triệu chứng: Đau bụng, nôn và tiêu chảy. Một số ít người bệnh bị phát ban,
tăng kích động hoặc ngủ lơ mơ.
Xử trí: Cần ngừng thuốc ngay. Điều trị triệu chứng và hỗ trợ nếu cần. Nếu quá
liều xảy ra sớm và không có chống chỉ định, có thể gây nôn hoặc rửa dạ dày. Quá
liều dưới 250 mg/kg không gây triệu chứng gì đặc biệt và không cần làm sạch dạ
dày. Viêm thận kẽ dẫn đến suy thận thiểu niệu đã xảy ra ở một số ít người bệnh
dùng quá liều amoxicilin. Đái ra tinh thể trong một số trường hợp dẫn đến suy thân
đã được báo cáo sau quá liều amoxicilin ở người lớn và trẻ em. Cần cung cấp đủ
nước và điện giải cho cơ thể để duy trì bài niệu và giảm nguy cơ đái ra tinh thể.
Tổn thương thận thường phục hồi sau khi ngừng thuốc. Tăng huyết áp có thể
xảy ra ngay ở người có chức năng thận tổn thương do giảm đào thải cả amoxicilin
và acid clavulanic. Có thể dùng phương pháp thẩm phân máu để loại bỏ cả
amoxicilin và acid clavulanic ra khỏi tuần hoàn.
Thông tin quy chế
Amoxicilin và kali clavulanat có trong Danh mục thuốc thiết yếu Việt Nam
ban hành lần thứ V năm 2005 và Danh mục thuốc chữa bệnh chủ yếu sử dụng tại
các cơ sở khám chữa bệnh, năm 2008.
(Xem tiếp Công báo số 121 + 122)
VĂN PHÒNG CHÍNH PHỦ XUẤT BẢN
Địa chỉ: Số 1, Hoàng Hoa Thám, Ba Đình, Hà Nội
Điện thoại: 080.44946 – 080.44417
Fax: 080.44517
Email: [email protected]
Website: http://congbao.chinhphu.vn
In tại: Xí nghiệp Bản đồ 1 - Bộ Quốc phòng
Giá: 10.000 đồng