CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014 47
KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC
Số: 03/2014/QĐ-KTNN
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Hà Nội, ngày 15 tháng 7 năm 2014
QUYẾT ĐỊNH
Ban hành Chuẩn mực kiểm toán nhà nước số 40
Kiểm soát chất lượng kiểm toán
TỔNG KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC
Căn cứ Luật Kiểm toán nhà nước;
Căn cứ Nghị quyết số 916/2005/NQ-UBTVQH11 ngày 15/9/2005 của Ủy ban
Thường vụ Quốc hội về cơ cấu tổ chức của Kiểm toán Nhà nước;
Căn cứ Nghị quyết số 917/2005/NQ-UBTVQH 11 ngày 15/9/2005 của Ủy ban
Thường vụ Quốc hội về việc Quy định quy trình xây dựng và ban hành Hệ thống
chuẩn mực Kiểm toán Nhà nước;
Theo đề nghị của Vụ trưởng Vụ Chế độ và Kiểm soát chất lượng kiểm toán và
Vụ trưởng Vụ Pháp chế,
QUYẾT ĐỊNH:
Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này Chuẩn mực kiểm toán nhà nước
số 40 - Kiểm soát chất lượng kiểm toán.
Điều 2. Quyết định này có hiệu lực thi hành sau 45 ngày, kể từ ngày ký và thay
thế chuẩn mực số 08 ban hành kèm theo Quyết định số 06/2010/QĐ-KTNN ngày
09/11/2010 của Tổng Kiểm toán Nhà nước về việc ban hành Hệ thống chuẩn mực
Kiểm toán Nhà nước.
Điều 3. Thủ trưởng các đơn vị trực thuộc Kiểm toán Nhà nước, các tổ chức và
cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.
TỔNG KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC
Nguyễn Hữu Vạn
48 CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014
KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
CHUẨN MỰC KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC SỐ 40
KIỂM SOÁT CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN
(Ban hành kèm theo Quyết định số 03/2014/QĐ-KTNN ngày 15 tháng 7 năm 2014
của Tổng Kiểm toán Nhà nước)
GIỚI THIỆU CHUNG
Khái niệm và cơ sở của chuẩn mực
1. Chuẩn mực này quy định các nguyên tắc và hướng dẫn về việc xây dựng và
duy trì hệ thống kiểm soát chất lượng đối với hoạt động kiểm toán do Kiểm toán
nhà nước thực hiện.
2. Chuẩn mực này được xây dựng trên cơ sở Luật Kiểm toán nhà nước,
Chuẩn mực quốc tế của các cơ quan Kiểm toán Tối cao về kiểm soát chất lượng
(ISSAI 40) do Tổ chức quốc tế các cơ quan Kiểm toán Tối cao (INTOSAI) ban
hành, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và điều kiện hoạt động của Kiểm toán
nhà nước.
Mục đích của chuẩn mực
3. Chuẩn mực này được xây dựng nhằm đảm bảo duy trì hệ thống kiểm soát
chất lượng kiểm toán để quản lý rủi ro, đảm bảo chất lượng hoạt động kiểm toán
và không ngừng nâng cao uy tín, độ tin cậy của Kiểm toán nhà nước.
4. Chuẩn mực này giúp Kiểm toán nhà nước đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng:
(i) Kiểm toán nhà nước và Kiểm toán viên nhà nước, các đối tượng khác tham
gia vào hoạt động kiểm toán của Kiểm toán nhà nước tuân thủ Hiến pháp, Luật
Kiểm toán nhà nước, các chuẩn mực nghề nghiệp và quy định pháp luật có liên quan;
(ii) Các báo cáo kiểm toán do Kiểm toán nhà nước phát hành phù hợp với hoàn
cảnh cụ thể.
5. Chuẩn mực này cung cấp một khung hướng dẫn để căn cứ vào đó xây dựng
các quy định, hướng dẫn về kiểm soát chất lượng kiểm toán.
Phạm vi áp dụng chuẩn mực
6. Chuẩn mực này áp dụng đối với: việc kiểm soát chất lượng trong hoạt động
kiểm toán và các công việc có liên quan đến hoạt động kiểm toán của Kiểm toán
nhà nước; tất cả các cuộc kiểm toán của Kiểm toán nhà nước; các Kiểm toán viên
nhà nước và các đối tượng khác tham gia vào hoạt động kiểm toán của Kiểm toán
nhà nước.
CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014 49
Nguyên tắc sử dụng thuật ngữ trong chuẩn mực
7. Thuật ngữ sử dụng trong Chuẩn mực này được định nghĩa giống như trong
các chuẩn mực kiểm toán do Kiểm toán nhà nước ban hành.
NỘI DUNG CHUẨN MỰC
8. Hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán bao gồm sáu yếu tố sau:
(i) Trách nhiệm của Người đứng đầu về chất lượng hoạt động kiểm toán;
(ii) Yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp;
(iii) Điều kiện đảm bảo tiến hành cuộc kiểm toán;
(iv) Nguồn nhân lực;
(v) Thực hiện hoạt động kiểm toán;
(vi) Giám sát.
Trách nhiệm của Người đứng đầu về chất lượng hoạt động kiểm toán
Nguyên tắc
9. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục kiểm soát chất
lượng kiểm toán trên cơ sở đảm bảo, duy trì và nâng cao chất lượng trong việc
thực hiện các nhiệm vụ được giao và để thúc đẩy văn hóa nội bộ nhận thức rằng
chất lượng là rất quan trọng khi thực hiện tất cả các công việc. Tổng Kiểm toán
nhà nước chịu trách nhiệm thành lập và duy trì hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm
toán, ban hành và tổ chức thực hiện các chính sách và thủ tục kiểm soát chất lượng
kiểm toán.
Hướng dẫn cụ thể
10. Tổng Kiểm toán nhà nước chịu trách nhiệm chỉ đạo về toàn bộ hệ thống
kiểm soát chất lượng kiểm toán của Kiểm toán nhà nước.
11. Thủ trưởng các đơn vị chịu trách nhiệm tham mưu, giúp Tổng Kiểm toán
nhà nước ban hành, hướng dẫn, tổ chức thực hiện và kiểm tra việc thực hiện các
chuẩn mực, quy chế và các quy định khác về kiểm soát chất lượng kiểm toán.
12. Đơn vị và cá nhân được Tổng Kiểm toán nhà nước giao trách nhiệm trong
tổ chức thực hiện kiểm soát chất lượng kiểm toán phải đảm bảo có đủ kinh
nghiệm, năng lực phù hợp và có quyền hạn cần thiết để thực hiện trách nhiệm đó.
13. Thủ trưởng các đơn vị trực thuộc Kiểm toán nhà nước chịu trách nhiệm tổ
chức thực hiện hoạt động kiểm soát chất lượng kiểm toán của các cuộc kiểm toán
do đơn vị chủ trì và các nhiệm vụ khác có liên quan trong phạm vi các nhiệm vụ
được giao.
14. Trưởng Đoàn kiểm toán chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện hoạt động
kiểm soát chất lượng kiểm toán của Đoàn kiểm toán và chịu trách nhiệm về chất
lượng của cuộc kiểm toán.
50 CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014
15. Tổ trưởng Tổ kiểm toán tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về hoạt
động kiểm soát chất lượng kiểm toán của Tổ kiểm toán trong phạm vi trách nhiệm
và quyền hạn được giao.
16. Kiểm toán viên nhà nước và các đối tượng khác tham gia vào hoạt động
kiểm toán đều phải có trách nhiệm đối với chất lượng của công việc được phân
công thực hiện và phải tuân thủ các chính sách, thủ tục kiểm soát chất lượng kiểm
toán của Kiểm toán nhà nước. Kiểm toán nhà nước khuyến khích trao đổi các quan
điểm hoặc những vấn đề về kiểm soát chất lượng kiểm toán, phản ánh các ý kiến
về hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán.
Đẩy mạnh văn hóa nội bộ về chất lượng
17. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục để đẩy mạnh văn
hóa ghi nhận, khuyến khích và khen thưởng cho các công việc đạt chất lượng cao.
Để đạt được văn hóa đó, Người đứng đầu phải nhấn mạnh tầm quan trọng của chất
lượng trong mọi hoạt động kiểm toán, kể cả các công việc thuê ngoài bằng các
hành động và thông điệp rõ ràng, nhất quán và thường xuyên. Các hành động và
thông điệp đó phải luôn nhấn mạnh vào các chính sách, thủ tục kiểm soát chất
lượng và yêu cầu phải:
(i) Thực hiện công việc theo các chuẩn mực nghề nghiệp và các quy định pháp
luật có liên quan;
(ii) Phát hành báo cáo kiểm toán phù hợp với hoàn cảnh cụ thể.
Các hành động và thông điệp này cần được thể hiện trong chiến lược hành
động, các văn bản chỉ đạo, điều hành và phổ biến tại các khóa đào tạo, hội thảo,
cuộc họp, tọa đàm, báo, tạp chí của Kiểm toán nhà nước. Các hành động và thông
điệp này có thể được kết hợp trong các thủ tục đánh giá cán bộ, nhân viên để có thể
hỗ trợ và củng cố quan điểm về tầm quan trọng của chất lượng và cách thức để đạt
được chất lượng.
18. Để đẩy mạnh văn hóa nội bộ về chất lượng, điều đặc biệt quan trọng với
Người đứng đầu là phải nhận thức rằng yêu cầu hàng đầu trong chiến lược phát
triển và hoạt động kiểm toán của Kiểm toán nhà nước là phải đảm bảo chất lượng
của tất cả các công việc cho dù thực hiện trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Người đứng
đầu phải thể hiện là tấm gương điển hình về văn hóa nội bộ về chất lượng. Những
công việc cần thực hiện để đẩy mạnh văn hóa nội bộ về chất lượng bao gồm:
(i) Xây dựng các chính sách và thủ tục về đánh giá hiệu quả thực hiện công
việc, chế độ đãi ngộ và cơ hội thăng tiến đối với Kiểm toán viên nhà nước để
chứng minh chất lượng là ưu tiên hàng đầu của Kiểm toán nhà nước;
(ii) Phân công trách nhiệm quản lý sao cho lợi ích vật chất không chi phối đến
chất lượng công việc thực hiện;
CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014 51
(iii) Cung cấp đầy đủ các nguồn lực cần thiết cho việc xây dựng và thực thi các
chính sách, thủ tục kiểm soát chất lượng kiểm toán để duy trì hệ thống kiểm soát
chất lượng kiểm toán.
19. Các chính sách và thủ tục về kiểm soát chất lượng kiểm toán phải được
công bố, phổ biến một cách đầy đủ, rõ ràng đến Kiểm toán viên nhà nước và các
đối tượng khác tham gia vào hoạt động kiểm toán của Kiểm toán nhà nước.
Yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp
Nguyên tắc
20. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục để đảm bảo Kiểm
toán viên nhà nước và các đối tượng khác tham gia vào hoạt động kiểm toán đều
tuân thủ các yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp.
Hướng dẫn cụ thể
21. Các yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp phải được tuân thủ trong quá trình
thực hiện nhiệm vụ kiểm toán của Kiểm toán nhà nước.
22. Tất cả các Kiểm toán viên nhà nước và các đối tượng khác tham gia vào
hoạt động kiểm toán phải có đạo đức phù hợp với các yêu cầu đạo đức nghề nghiệp.
23. Các yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp bao gồm các quy định tại CMKTNN 30 - Bộ
Quy tắc đạo đức nghề nghiệp, các quy định pháp luật về đạo đức của cán bộ, công
chức và các quy định khác của Kiểm toán nhà nước có liên quan.
24. Lãnh đạo Kiểm toán nhà nước và lãnh đạo các cấp (đơn vị trực thuộc,
Đoàn kiểm toán, Tổ kiểm toán) phải là những tấm gương điển hình về đạo đức
nghề nghiệp.
25. Kiểm toán nhà nước phải đảm bảo có các chính sách và thủ tục để thực thi
các nguyên tắc của CMKTNN 30 - Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp, như:
(i) Liêm chính, độc lập và khách quan;
(ii) Trình độ, năng lực và kỹ năng chuyên môn;
(iii) Thận trọng nghề nghiệp và bảo mật;
(iv) Tuyển dụng và phát triển nghề nghiệp cho Kiểm toán viên nhà nước.
26. Các bên có liên quan khi thực hiện hợp đồng công việc với Kiểm toán nhà
nước phải tuân thủ quy định về bảo mật nghề nghiệp của Kiểm toán nhà nước và
các quy định pháp luật có liên quan.
27. Người được tuyển dụng phải cam kết tuân thủ các yêu cầu về đạo đức nghề
nghiệp khi được tuyển dụng vào Kiểm toán nhà nước.
28. Kiểm toán nhà nước quy định các chính sách và thủ tục để thông báo một
cách kịp thời về hành vi vi phạm yêu cầu đạo đức nghề nghiệp cho người có thẩm
52 CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014
quyền nhằm giúp Tổng Kiểm toán nhà nước thực hiện các biện pháp phù hợp giải
quyết vấn đề đó.
Tính độc lập
29. Kiểm toán nhà nước phải có các chính sách và thủ tục phù hợp để đảm bảo
duy trì tính độc lập của Tổng Kiểm toán nhà nước, Lãnh đạo các cấp, Kiểm toán
viên nhà nước và các đối tượng khác tham gia vào hoạt động kiểm toán của Kiểm
toán nhà nước.
30. Các chính sách và thủ tục đó nhằm:
(i) Phổ biến các yêu cầu về tính độc lập cho Kiểm toán viên nhà nước và các
đối tượng khác có liên quan;
(ii) Xác định và đánh giá các trường hợp, các mối quan hệ có thể đe dọa đến
tính độc lập và có biện pháp thích hợp để loại trừ hoặc hạn chế sự đe dọa đó xuống
mức có thể chấp nhận được.
31. Các chính sách và thủ tục đó phải đạt được yêu cầu:
(i) Thủ trưởng đơn vị chủ trì cuộc kiểm toán phải có được các thông tin cần
thiết liên quan đến cuộc kiểm toán để đánh giá tác động tổng thể đối với các yêu
cầu về tính độc lập;
(ii) Kiểm toán viên nhà nước phải thông báo ngay cho Thủ trưởng đơn vị chủ
trì cuộc kiểm toán về các trường hợp và mối đe dọa đến tính độc lập để có biện
pháp phù hợp;
(iii) Thủ trưởng đơn vị chủ trì cuộc kiểm toán phải thu thập và trao đổi thông
tin với Kiểm toán viên nhà nước có liên quan để có thể:
• Xác định xem các yêu cầu về tính độc lập có được đáp ứng hay không;
• Duy trì và cập nhật hồ sơ liên quan đến tính độc lập;
• Có biện pháp thích hợp đối với những nguy cơ đã xác định đe dọa đến tính
độc lập mà ảnh hưởng của các nguy cơ đó cao hơn mức có thể chấp nhận được.
32. Để giảm thiểu tối đa các rủi ro, nguy cơ thân quen với đơn vị được kiểm
toán nhằm đảm bảo tính độc lập, khách quan trong hoạt động kiểm toán, Kiểm
toán nhà nước quy định các chính sách về chuyển đổi vị trí công tác của cán bộ
chủ chốt và các Kiểm toán viên nhà nước.
Điều kiện đảm bảo tiến hành cuộc kiểm toán
Nguyên tắc
33. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục nhằm đảm bảo
cuộc kiểm toán chỉ được thực hiện khi đảm bảo các điều kiện sau:
(i) Có đủ năng lực chuyên môn và khả năng (thời gian và các nguồn lực) để
thực hiện cuộc kiểm toán;
CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014 53
(ii) Tuân thủ các yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp;
(iii) Đã xem xét tính chính trực của đơn vị được kiểm toán và có biện pháp xử
lý các rủi ro có thể ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán.
Hướng dẫn cụ thể
Năng lực chuyên môn và khả năng (thời gian và các nguồn lực)
34. Để xem xét năng lực chuyên môn, khả năng (thời gian và các nguồn lực)
để thực hiện một cuộc kiểm toán, cần xem xét các yếu tố sau:
(i) Sự hiểu biết về ngành nghề, lĩnh vực hoạt động hoặc các vấn đề có liên
quan đối với đơn vị được kiểm toán của Kiểm toán viên nhà nước;
(ii) Sự am hiểu về các quy định pháp lý, các yêu cầu báo cáo có liên quan đối
với đơn vị được kiểm toán hoặc có khả năng đạt được các kiến thức và kỹ năng
cần thiết đó một cách hiệu quả của Kiểm toán viên nhà nước;
(iii) Có đủ nhân sự có năng lực chuyên môn và khả năng cần thiết;
(iv) Có sẵn chuyên gia (nếu cần thiết);
(v) Có nhân sự đáp ứng được các tiêu chí và yêu cầu về năng lực để thực hiện
việc soát xét kiểm soát chất lượng kiểm toán;
(vi) Khả năng hoàn thành cuộc kiểm toán trong thời hạn theo quy định.
35. Với nguồn lực có hạn, Kiểm toán nhà nước phải xây dựng một hệ thống
sắp xếp ưu tiên công việc nhằm đảm bảo thực hiện được chức năng, nhiệm vụ và
duy trì chất lượng kiểm toán. Trong trường hợp không đủ các nguồn lực có thể
phát sinh rủi ro ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán, các đơn vị có liên quan phải
báo cáo Tổng Kiểm toán nhà nước.
36. Kiểm toán nhà nước xây dựng chính sách và thủ tục lập kế hoạch kiểm
toán hàng năm căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và khả năng (thời gian và các
nguồn lực). Các chính sách và thủ tục đó cũng phải quy định rõ về việc thu thập
thông tin về đơn vị được kiểm toán. Cuộc kiểm toán chỉ được thực hiện khi các rủi
ro có liên quan đã được đánh giá, quản lý và đã được Tổng Kiểm toán nhà nước
phê duyệt kế hoạch kiểm toán của cuộc kiểm toán.
Tính chính trực của đơn vị được kiểm toán
37. Về tính chính trực của đơn vị được kiểm toán, cần xem xét các vấn đề sau:
(i) Danh tính của lãnh đạo đơn vị được kiểm toán;
(ii) Đặc điểm hoạt động của đơn vị được kiểm toán;
(iii) Thông tin liên quan đến quan điểm của lãnh đạo đơn vị được kiểm toán về
những vấn đề như việc tuân thủ các chuẩn mực kế toán và môi trường kiểm soát
nội bộ;
54 CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014
(iv) Xem xét thái độ, phản ứng của đơn vị được kiểm toán đối với việc kiểm toán;
(v) Các dấu hiệu về sự hạn chế cung cấp thông tin của đơn vị được kiểm toán;
(vi) Các dấu hiệu đơn vị được kiểm toán có thể tham gia vào các hoạt động
không hợp pháp.
38. Có thể thu thập thông tin về tính chính trực của đơn vị được kiểm toán
bằng cách:
(i) Trao đổi với cơ quan chủ quản, cơ quan thanh tra, kiểm tra và các bên thứ ba
như: ngân hàng, luật sư và các đơn vị thuộc cùng lĩnh vực với đơn vị được kiểm toán;
(ii) Tìm kiếm các cơ sở dữ liệu có liên quan.
39. Trường hợp nghi ngờ về tính chính trực của đơn vị được kiểm toán, thì cần
phải xem xét và đánh giá rủi ro có thể phát sinh từ năng lực của cán bộ, nhân viên,
các nguồn lực và bất kỳ vấn đề đạo đức nào của đơn vị được kiểm toán.
Cập nhật thông tin và quản lý rủi ro
40. Việc duy trì, cập nhật hệ thống thông tin về đơn vị được kiểm toán và đánh
giá rủi ro để lựa chọn đơn vị được kiểm toán phải được thực hiện.
41. Các thủ tục quản lý rủi ro khi thực hiện nhiệm vụ phải được ban hành và
thực hiện. Biện pháp giảm thiểu rủi ro có thể gồm:
(i) Thận trọng xác định phạm vi công việc sẽ thực hiện;
(ii) Phân công công việc cho những người có kinh nghiệm hơn trong những
trường hợp khác thường;
(iii) Tăng cường kiểm tra, kiểm soát công việc trước khi phát hành báo cáo
kiểm toán.
42. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục xem xét và đánh
giá rủi ro đối với chất lượng phát sinh từ việc thực hiện kiểm toán đối với tất cả
các cuộc kiểm toán.
43. Kiểm toán nhà nước phải công bố lý do không thực hiện cuộc kiểm toán đã
được phê duyệt.
Nguồn nhân lực
Nguyên tắc
44. Kiểm toán nhà nước xây dựng và ban hành các chính sách và thủ tục đảm
bảo nguồn nhân lực đầy đủ, có năng lực, khả năng và cam kết tuân thủ các yêu cầu
đạo đức nghề nghiệp để:
(i) Thực hiện công việc kiểm toán phù hợp với chuẩn mực nghề nghiệp và các
quy định pháp luật có liên quan;
(ii) Phát hành báo cáo kiểm toán phù hợp với hoàn cảnh cụ thể.
CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014 55
Hướng dẫn cụ thể
45. Để đảm bảo có các kỹ năng và chuyên môn cần thiết thực hiện các công việc,
Kiểm toán nhà nước sử dụng nhiều nguồn nhân lực khác nhau, có thể sử dụng
chuyên gia bên ngoài. Kiểm toán nhà nước quy định các chính sách và thủ tục để
các cá nhân và tổ chức bên ngoài được sử dụng thực hiện công việc kiểm toán phải
có đủ năng lực phù hợp để thực hiện công việc đó.
46. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục để đảm bảo các
công việc thực hiện được phân giao trách nhiệm rõ ràng và đầy đủ cho từng đơn vị,
từng cá nhân tham gia hoạt động kiểm toán.
47. Để đảm bảo chất lượng và tuân thủ các yêu cầu đạo đức nghề nghiệp,
Kiểm toán nhà nước ban hành các chính sách và thủ tục về nguồn nhân lực gồm:
(i) Tuyển dụng;
(ii) Đánh giá hiệu quả công việc;
(iii) Khả năng thực hiện nhiệm vụ (bao gồm cả thời gian thực hiện công việc
được giao theo tiêu chuẩn chất lượng yêu cầu);
(iv) Năng lực chuyên môn;
(v) Phát triển chuyên môn và nghề nghiệp;
(vi) Cơ hội thăng tiến;
(vii) Chế độ đãi ngộ;
(viii) Dự tính nhu cầu nhân sự.
48. Năng lực chuyên môn có thể được nâng cao bằng nhiều phương pháp,
trong đó bao gồm:
(i) Đào tạo chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và tính độc lập cho tất cả các
Kiểm toán viên nhà nước;
(ii) Cập nhật kiến thức thường xuyên;
(iii) Hội thảo, tập huấn và trao đổi kinh nghiệm làm việc;
(iv) Các nhân viên có kinh nghiệm hơn hướng dẫn.
49. Việc duy trì năng lực chuyên môn cho Kiểm toán viên nhà nước phụ thuộc
đáng kể vào mức độ cập nhật kiến thức thường xuyên để giúp duy trì kiến thức và
khả năng của họ. Các chính sách và thủ tục về nâng cao năng lực chuyên môn phải
đề cao sự cần thiết của việc đào tạo thường xuyên cho tất cả các Kiểm toán viên
nhà nước; bố trí nguồn lực và sự hỗ trợ cần thiết để giúp họ duy trì, nâng cao năng
lực chuyên môn và kỹ năng yêu cầu.
50. Kiểm toán nhà nước đẩy mạnh việc học tập và đào tạo đối với đội ngũ
Kiểm toán viên nhà nước nhằm khuyến khích sự phát triển kỹ năng nghề nghiệp
của họ và đảm bảo được đào tạo phù hợp với sự phát triển nghề nghiệp.
56 CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014
51. Kiểm toán nhà nước quy định các chính sách và thủ tục đảm bảo Kiểm
toán viên nhà nước và các cá nhân, tổ chức bên ngoài tham gia hoạt động kiểm
toán phải có hiểu biết đầy đủ về môi trường hoạt động của Kiểm toán nhà nước và
hiểu rõ về công việc được yêu cầu thực hiện.
52. Chất lượng công việc và việc tuân thủ các yêu cầu đạo đức nghề nghiệp là
tiêu chí chính để đánh giá hiệu quả hoạt động của Kiểm toán viên nhà nước, các cá
nhân và tổ chức bên ngoài tham gia hoạt động kiểm toán của Kiểm toán nhà nước.
53. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách, thủ tục quy định rõ ràng
trách nhiệm của người phụ trách cuộc kiểm toán. Các chính sách và thủ tục này
bao gồm việc giám sát khối lượng, chất lượng, tiến độ công việc để có thể đảm bảo
người phụ trách cuộc kiểm toán hoàn thành trách nhiệm của mình.
54. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục bố trí nhân sự phù
hợp có trình độ chuyên môn và năng lực cần thiết để:
(i) Thực hiện hoạt động kiểm toán theo các chuẩn mực nghề nghiệp và các quy
định pháp luật có liên quan;
(ii) Phát hành báo cáo kiểm toán phù hợp với hoàn cảnh cụ thể.
55. Khi phân công nhân sự thực hiện cuộc kiểm toán, quản lý và kiểm soát
chất lượng kiểm toán, cần xem xét các vấn đề liên quan đến nhân sự Đoàn kiểm
toán bao gồm:
(i) Hiểu biết và kinh nghiệm thực tế về các cuộc kiểm toán có tính chất và mức
độ phức tạp tương tự thông qua việc hướng dẫn, đào tạo và tham gia phù hợp;
(ii) Hiểu biết về các chuẩn mực nghề nghiệp và các quy định pháp luật có liên quan;
(iii) Kiến thức chuyên môn, bao gồm cả kiến thức về công nghệ thông tin;
(iv) Kiến thức về các ngành nghề, lĩnh vực hoạt động của đơn vị được kiểm toán;
(v) Khả năng áp dụng các xét đoán chuyên môn;
(vi) Hiểu biết về các chính sách và thủ tục kiểm soát chất lượng của Kiểm toán
nhà nước;
(vii) Đáp ứng các yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp.
56. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục đánh giá hiệu quả
công việc, chế độ đãi ngộ và cơ hội thăng tiến của Kiểm toán viên nhà nước thể
hiện việc ghi nhận khen thưởng xứng đáng với những thành tích và kết quả đạt
được trong việc duy trì, nâng cao năng lực chuyên môn và cam kết tuân thủ các
yêu cầu đạo đức nghề nghiệp. Kiểm toán nhà nước thực hiện các bước sau để duy
trì, nâng cao năng lực chuyên môn và cam kết tuân thủ các nguyên tắc đạo đức
nghề nghiệp bao gồm:
CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014 57
(i) Thông báo cho tất cả Kiểm toán viên nhà nước về yêu cầu của Kiểm toán
nhà nước liên quan đến hiệu quả công việc và các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp;
(ii) Hướng dẫn cho Kiểm toán viên nhà nước về đánh giá hiệu quả công việc,
sự tiến bộ và phát triển nghề nghiệp;
(iii) Giúp các Kiểm toán viên nhà nước hiểu rằng việc được đề bạt bổ nhiệm
phụ thuộc vào hiệu quả công việc và sự tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề
nghiệp và hiểu rằng họ có thể bị kỷ luật nếu không tuân thủ các chính sách và thủ
tục của Kiểm toán nhà nước.
Thực hiện hoạt động kiểm toán
Nguyên tắc
57. Kiểm toán nhà nước xây dựng và ban hành các chính sách, thủ tục để đảm
bảo các cuộc kiểm toán được thực hiện theo các chuẩn mực nghề nghiệp, các quy
định pháp luật có liên quan và phát hành các báo cáo kiểm toán phù hợp với hoàn
cảnh cụ thể. Các chính sách và các thủ tục đó phải bao gồm:
(i) Các vấn đề liên quan đến việc tăng cường tính nhất quán về chất lượng thực
hiện các hoạt động kiểm toán;
(ii) Trách nhiệm giám sát;
(iii) Trách nhiệm soát xét.
Hướng dẫn cụ thể
Tăng cường tính nhất quán về chất lượng thực hiện các hoạt động kiểm toán
58. Kiểm toán nhà nước quy định các chính sách và thủ tục đề cao tính nhất
quán về chất lượng thực hiện các hoạt động kiểm toán, bao gồm:
(i) Các chính sách, thủ tục và công cụ, phương pháp kiểm toán phù hợp để
thực hiện các cuộc kiểm toán, kể cả công việc được thuê ngoài.
(ii) Chính sách và thủ tục để khuyến khích chất lượng cao và hạn chế hoặc
ngăn chặn chất lượng thấp, bao gồm việc tạo lập một môi trường thúc đẩy, khuyến
khích sử dụng đúng đắn các xét đoán chuyên môn và thúc đẩy nâng cao chất
lượng. Toàn bộ công việc đã thực hiện phải là đối tượng kiểm tra như là một biện
pháp góp phần nâng cao chất lượng hoạt động, thúc đẩy việc học tập kinh nghiệm
và phát triển nghề nghiệp.
(iii) Khi có những vấn đề khó khăn hoặc bất đồng phát sinh, Kiểm toán nhà
nước đảm bảo có đủ các nguồn lực phù hợp, như các chuyên gia kỹ thuật, để giải
quyết các vấn đề phát sinh đó.
(iv) Mọi hoạt động kiểm toán đều phải tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp và
nếu có điểm nào chưa tuân thủ chuẩn mực nghề nghiệp, thì phải đảm bảo rằng các
lý do không tuân thủ phải được ghi lại bằng văn bản và phê duyệt phù hợp.
58 CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014
(v) Tất cả các ý kiến khác nhau trong nội bộ Kiểm toán nhà nước đều phải được
ghi lại bằng văn bản và được giải quyết trước khi phát hành báo cáo kiểm toán.
59. Các chính sách và thủ tục này được phổ biến thông qua các tài liệu hướng
dẫn bằng văn bản trên giấy hoặc điện tử, các công cụ phần mềm và các tài liệu
hướng dẫn theo từng vấn đề cụ thể. Các vấn đề được hướng dẫn có thể bao gồm:
(i) Tất cả các thành viên của Đoàn kiểm toán được hướng dẫn để họ có thể
nắm được mục tiêu, nội dung, phạm vi, phương pháp kiểm toán;
(ii) Các quy trình để đảm bảo tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp có liên quan;
(iii) Các quy trình giám sát việc thực hiện kiểm toán, đào tạo và hướng dẫn
Kiểm toán viên nhà nước;
(iv) Các phương pháp soát xét đối với công việc đã thực hiện, các xét đoán
quan trọng và báo cáo kiểm toán;
(v) Lưu hồ sơ về cuộc kiểm toán đã thực hiện và hồ sơ kiểm soát cuộc kiểm toán;
(vi) Công tác cập nhật, phổ biến tất cả các chính sách và thủ tục liên quan đến
cuộc kiểm toán.
60. Việc đào tạo và làm việc theo nhóm một cách phù hợp sẽ giúp các thành
viên ít kinh nghiệm hơn trong nhóm thực hiện cuộc kiểm toán hiểu rõ mục tiêu,
nhiệm vụ công việc được giao.
Trách nhiệm giám sát
61. Giám sát việc thực hiện cuộc kiểm toán bao gồm:
(i) Theo dõi tiến độ công việc;
(ii) Xem xét về năng lực chuyên môn và khả năng của từng thành viên trong
Đoàn kiểm toán, Tổ kiểm toán để xem họ có đủ thời gian thực hiện công việc, hiểu
các quy định, hướng dẫn và các công việc có được tiến hành theo đúng kế hoạch
kiểm toán hay không;
(iii) Giải quyết những vấn đề quan trọng phát sinh trong quá trình thực hiện
cuộc kiểm toán, xem xét tầm quan trọng của các vấn đề đó và điều chỉnh kế hoạch
kiểm toán cho phù hợp;
(iv) Xác định các vấn đề cần tham khảo ý kiến tư vấn hoặc cần được xem xét
bởi thành viên nhiều kinh nghiệm hơn trong Đoàn kiểm toán, Tổ kiểm toán trong
quá trình thực hiện cuộc kiểm toán.
Trách nhiệm soát xét
62. Các chính sách và thủ tục về trách nhiệm soát xét phải được xác định dựa
trên nguyên tắc các thành viên trong Đoàn kiểm toán, Tổ kiểm toán có nhiều kinh
nghiệm hơn trong lĩnh vực kiểm toán thực hiện soát xét công việc của các thành
viên ít kinh nghiệm hơn. Các vấn đề cần được soát xét bao gồm:
CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014 59
(i) Công việc được thực hiện theo các chuẩn mực nghề nghiệp và các quy định
pháp luật có liên quan;
(ii) Những vấn đề quan trọng được nêu ra để xem xét thêm;
(iii) Việc tham khảo ý kiến tư vấn một cách phù hợp đã được tiến hành và kết
quả tư vấn đã được lưu trong tài liệu, hồ sơ;
(iv) Việc điều chỉnh kế hoạch kiểm toán chi tiết (nội dung, lịch trình và phạm
vi công việc thực hiện, nếu có);
(v) Công việc đã thực hiện hỗ trợ cho các kết luận đưa ra và được lưu trong tài
liệu, hồ sơ một cách phù hợp;
(vi) Việc thu thập đầy đủ bằng chứng thích hợp để làm cơ sở cho việc phát
hành báo cáo kiểm toán;
(vii) Mức độ đạt được mục tiêu của cuộc kiểm toán.
Tham khảo ý kiến tư vấn
63. Việc tham khảo ý kiến tư vấn bao gồm thảo luận với các cá nhân có
chuyên môn phù hợp bên trong hoặc bên ngoài Kiểm toán nhà nước. Kiểm toán
nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục để có sự đảm bảo hợp lý rằng:
(i) Việc tham khảo ý kiến tư vấn thích hợp phải được thực hiện đối với các vấn
đề phức tạp hoặc dễ gây tranh cãi;
(ii) Nội dung, phạm vi, kết luận từ việc tham khảo ý kiến tư vấn phải được lưu
hồ sơ kiểm toán;
(iii) Các kết luận từ việc tham khảo ý kiến tư vấn phải được thực hiện khi đã
được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Soát xét việc kiểm soát chất lượng cuộc kiểm toán
64. Các chính sách và thủ tục soát xét việc kiểm soát chất lượng kiểm toán
quy định:
(i) Phạm vi, nội dung, phương pháp, trình tự, trách nhiệm và quyền hạn của
các cấp trong thực hiện soát xét việc kiểm soát chất lượng kiểm toán;
(ii) Báo cáo kiểm toán không được phát hành khi chưa hoàn thành soát xét việc
kiểm soát chất lượng kiểm toán;
(iii) Phạm vi soát xét việc kiểm soát chất lượng kiểm toán phụ thuộc vào tính
phức tạp của cuộc kiểm toán, đơn vị được kiểm toán và rủi ro báo cáo kiểm toán
có thể không phù hợp với hoàn cảnh cụ thể. Việc thực hiện soát xét kiểm soát chất
lượng kiểm toán không làm giảm trách nhiệm của lãnh đạo Đoàn kiểm toán;
(iv) Đánh giá về tính độc lập của các thành viên Đoàn kiểm toán liên quan đến
cuộc kiểm toán;
60 CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014
(v) Đoàn kiểm toán đã tham khảo ý kiến tư vấn cần thiết về các vấn đề còn
khác biệt về quan điểm, các vấn đề phức tạp hoặc dễ gây tranh cãi, và các kết luận
từ việc tham khảo ý kiến tư vấn;
(vi) Tài liệu, hồ sơ kiểm toán được lựa chọn để soát xét phản ánh các công việc
đã được thực hiện liên quan đến các xét đoán quan trọng và hỗ trợ cho các kết luận
của Đoàn kiểm toán;
(vii) Các tiêu chí về năng lực của người soát xét thông qua trình độ chuyên
môn cần thiết để thực hiện nhiệm vụ soát xét, bao gồm kinh nghiệm và thẩm quyền
cần thiết.
(viii) Hồ sơ soát xét việc kiểm soát chất lượng kiểm toán phải được lưu lại.
Khác biệt về quan điểm
65. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục để xử lý và giải
quyết các vấn đề còn khác biệt về quan điểm trong nội bộ Đoàn kiểm toán, hoặc
giữa lãnh đạo Đoàn kiểm toán với người soát xét việc kiểm soát chất lượng cuộc
kiểm toán. Các thủ tục để giải quyết sự khác biệt về quan điểm có thể bao gồm
việc tham khảo ý kiến tư vấn của một kiểm toán viên, chuyên gia hoặc một tổ
chức nghề nghiệp hoặc cơ quan quản lý Nhà nước. Các chính sách và thủ tục đó
phải quy định:
(i) Các kết luận của cấp có thẩm quyền phải được lưu lại trong hồ sơ kiểm toán
và phải được thực hiện;
(ii) Báo cáo kiểm toán không được phát hành khi những khác biệt về quan
điểm chưa được cấp có thẩm quyền giải quyết và kết luận.
Tài liệu, hồ sơ về cuộc kiểm toán
66. Kiểm toán nhà nước xây dựng chính sách và thủ tục quy định hồ sơ các
cuộc kiểm toán phải:
(i) Được lập và lưu trữ kịp thời, trong một khoảng thời gian đủ dài để đáp ứng
yêu cầu của Kiểm toán nhà nước và yêu cầu của pháp luật;
(ii) Đảm bảo duy trì tính bảo mật, sự an toàn, tính toàn vẹn, khả năng tiếp cận
và khả năng khôi phục tài liệu, hồ sơ về cuộc kiểm toán;
(iii) Ngăn chặn khả năng tài liệu, hồ sơ về cuộc kiểm toán bị thay đổi mà
không được phép hoặc bị mất.
Giám sát
Nguyên tắc
67. Kiểm toán nhà nước xây dựng các quy định giám sát để đảm bảo sự hợp lý
rằng các chính sách và thủ tục liên quan đến hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm
toán là phù hợp, đầy đủ và vận hành hiệu lực. Các quy định giám sát phải:
CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014 61
(i) Xem xét và đánh giá thường xuyên hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm
toán, bao gồm kiểm tra chọn mẫu công việc đã hoàn thành trong toàn bộ các công
việc đã thực hiện, ví dụ có thể kiểm tra định kỳ ít nhất một cuộc kiểm toán của một
đơn vị trực thuộc;
(ii) Quy định một đơn vị của Kiểm toán nhà nước có trình độ và kinh nghiệm
phù hợp thực hiện nhiệm vụ giám sát và có đủ quyền hạn thực hiện nhiệm vụ đó;
(iii) Quy định các cán bộ, nhân viên thực hiện công việc giám sát phải độc lập,
không tham gia thực hiện và kiểm soát chất lượng công việc đó.
Hướng dẫn cụ thể
Giám sát các chính sách và thủ tục kiểm soát chất lượng kiểm toán
68. Hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán của Kiểm toán nhà nước bao gồm
hoạt động kiểm soát chất lượng kiểm toán ở tất cả các cấp và hoạt động giám sát
độc lập các công việc kiểm soát chất lượng kiểm toán đó. Mục đích của việc giám
sát các chính sách và thủ tục kiểm soát chất lượng kiểm toán là để đánh giá:
(i) Sự tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp và các quy định pháp luật có liên quan;
(ii) Hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán được thiết kế phù hợp và thực
hiện hiệu lực;
(iii) Các chính sách và thủ tục kiểm soát chất lượng kiểm toán được áp dụng
phù hợp để đảm bảo các báo cáo kiểm toán phát hành là phù hợp với hoàn cảnh cụ thể.
69. Các thủ tục kiểm tra giám sát bao gồm cả việc kiểm tra đột xuất (không
báo trước). Cách tổ chức kiểm tra giám sát có thể tiến hành định kỳ, căn cứ vào:
(i) Quy mô, nội dung và mức độ phức tạp của cuộc kiểm toán;
(ii) Kết quả kiểm tra giám sát trước đây;
(iii) Các rủi ro liên quan đến cuộc kiểm toán và đơn vị được kiểm toán.
70. Trường hợp cần thiết, Kiểm toán nhà nước có thể mời một cơ quan, hay
một tổ chức có chuyên môn phù hợp thực hiện một cuộc đánh giá độc lập đối với
hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán của mình.
71. Có thể sử dụng một số phương pháp giám sát chất lượng kiểm toán sau:
(i) Kiểm tra một cách độc lập;
(ii) Khảo sát điều tra các bên có liên quan;
(iii) Kiểm tra việc thực hiện kiến nghị kiểm toán;
(iv) Phản hồi của đơn vị được kiểm toán.
Đánh giá, trao đổi và khắc phục các khiếm khuyết phát hiện được
72. Các khiếm khuyết phát hiện được thông qua quá trình giám sát được đánh
giá và xác định xem:
62 CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014
(i) Các khiếm khuyết đó phát sinh nhưng chưa đến mức cho thấy hệ thống
kiểm soát chất lượng kiểm toán là không đầy đủ, để cung cấp cho Kiểm toán nhà
nước sự đảm bảo hợp lý rằng hệ thống đó tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp,
các quy định pháp luật có liên quan và các báo cáo kiểm toán do Kiểm toán nhà
nước phát hành phù hợp với hoàn cảnh cụ thể; hoặc
(ii) Các khiếm khuyết đó có tính hệ thống, lặp đi lặp lại hoặc là các khiếm
khuyết nghiêm trọng khác cần được sửa chữa kịp thời.
73. Đơn vị thực hiện giám sát phải trao đổi với lãnh đạo đơn vị chủ trì cuộc
kiểm toán, lãnh đạo Đoàn kiểm toán về các khiếm khuyết phát hiện được thông
qua quá trình giám sát và đề xuất các hành động khắc phục thích hợp. Kết quả
giám sát hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán phải đảm bảo được báo cáo kịp
thời cho Tổng Kiểm toán nhà nước để có những biện pháp thích hợp, khi cần thiết.
Xem xét ý kiến phản hồi và khiếu nại
74. Các chính sách và thủ tục giải quyết các ý kiến phản hồi và khiếu nại về
chất lượng kiểm toán phải được xây dựng để đảm bảo hợp lý về việc Kiểm toán
nhà nước xử lý phù hợp đối với:
(i) Các phản hồi và khiếu nại về những công việc thực hiện không tuân thủ các
chuẩn mực nghề nghiệp và các quy định pháp luật có liên quan;
(ii) Các ý kiến về hành vi không tuân thủ hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán.
Các thủ tục giám sát yêu cầu phải xây dựng các kênh thông tin rõ ràng để các
cán bộ, nhân viên Kiểm toán nhà nước có thể phản ánh các vấn đề họ quan tâm mà
không lo sợ bị trù dập.
75. Các chính sách và thủ tục được xây dựng giải quyết các ý kiến phản hồi và
khiếu nại có thể bao gồm các quy định như người giám sát việc giải quyết phải:
(i) Có đầy đủ kinh nghiệm phù hợp;
(ii) Có thẩm quyền cần thiết;
(iii) Không tham gia thực hiện cuộc kiểm toán.
Thành viên đơn vị chủ trì giám sát việc giải quyết có thể xin ý kiến của chuyên
gia tư vấn pháp luật, nếu cần thiết. Việc công bố báo cáo giám sát và trả lời các ý
kiến phản hồi và khiếu nại thực hiện theo quy định của pháp luật và của Kiểm toán
nhà nước.
Tài liệu, hồ sơ về kiểm soát chất lượng kiểm toán
76. Kiểm toán nhà nước xây dựng các chính sách và thủ tục quy định về tài
liệu, hồ sơ phù hợp để cung cấp bằng chứng về hoạt động của từng yếu tố trong
hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán. Tài liệu, hồ sơ về kiểm soát chất lượng
kiểm toán phải được lưu trữ theo các quy định của pháp luật và của Kiểm toán
nhà nước.
CÔNG BÁO/Số 791 + 792/Ngày 29-8-2014 63
77. Tài liệu, hồ sơ phù hợp liên quan đến việc giám sát bao gồm:
(i) Các thủ tục giám sát, kể cả thủ tục lựa chọn các cuộc kiểm toán đã hoàn
thành để kiểm tra;
(ii) Tài liệu, hồ sơ đánh giá về:
• Việc tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp, và các quy định pháp luật có
liên quan;
• Hệ thống kiểm soát chất lượng kiểm toán có được thiết kế phù hợp và được
thực hiện hiệu quả;
• Các chính sách và thủ tục kiểm soát chất lượng kiểm toán của Kiểm toán nhà
nước có được áp dụng phù hợp để các báo cáo kiểm toán phát hành phù hợp với
hoàn cảnh cụ thể.
(iii) Xác định các khiếm khuyết phát hiện được, đánh giá ảnh hưởng của các
khiếm khuyết đó và cơ sở xác định các biện pháp thực hiện tiếp theo.